(Ảnh: Ngôi nhà thờ chính tòa của Đức Giáo hoàng kỷ niệm 1.700 năm vào ngày 9 tháng 11)

Vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô ở Rôma kỷ niệm 1.700 năm ngày cung hiến vào thứ Bảy, ngày 9 tháng 11. Đây là lễ kính của toàn thể Giáo Hội, vì đây là Tòa Giám Mục (cathedra) của Giám mục Rôma, tức Đức Giáo hoàng. Không phải Đền Thánh Phêrô ở Vatican, mà Latêranô mới là Nhà thờ chính tòa của Rôma.

Dưới đây là bảy điều bạn nên biết nhân dịp trọng đại này.

1/ Constantine, Nhà Thờ Chính Tòa và Công Đồng

Tên gọi “Latêranô” xuất phát từ gia tộc Laterani, một gia đình quý tộc từng phục vụ cho các hoàng đế Rôma. Khu đất này xưa kia là cung điện Lateran.

Trong những thế kỷ đầu của Kitô giáo, khi Giáo Hội còn bị cấm đoán, việc xây dựng các cơ cấu chính thức là điều bất khả. Mọi sự thay đổi khi Hoàng đế Constantine hợp pháp hóa Kitô giáo vào đầu thế kỷ IV và ban cho Giáo Hội sự tự do.

Khoảng năm 311, cung điện Lateran trở thành tài sản của Constantine. Ông trao tặng cho Giáo Hội vào năm 313, và từ đó trở thành nơi ở của các Giám mục Rôma.

Tại đây, một cuộc họp giám mục sớm được tổ chức để bàn về vấn đề ly giáo Đônatô (Donatist). Latêranô nhanh chóng trở thành trung tâm sinh hoạt Giáo Hội. Đức Giáo hoàng Sylvester I đã thiết lập Tòa Giám Mục tại đây và cung hiến nhà thờ vào năm 324 — chính vì vậy năm nay (2025) đánh dấu 1.701 năm cung hiến.

Khi các cấu trúc vật chất của Giáo Hội bắt đầu hình thành ở Rôma, thì cũng là lúc nền “kiến trúc thần học” được xây dựng — bởi ngay sau đó, cũng dưới triều Constantine, Công Đồng Chung Nicêa đầu tiên (Ngày 20/5 năm 325) được triệu tập. Kỷ niệm 1.700 năm Công đồng Nicêa diễn ra vào năm nay.

Các Đức Giáo hoàng cư ngụ tại Latêranô từ thế kỷ IV cho đến thế kỷ XIV, khi triều Giáo hoàng chuyển đến Avignon (Pháp) năm 1309. Hai vụ hỏa hoạn lớn (1309 và 1361) đã phá hủy phần lớn khu phức hợp Latêranô. Khi Tòa Thánh trở lại Rôma, các Giáo hoàng chuyển nơi ở sang Vatican. Vì thế, Vatican mới chỉ là nơi cư ngụ của các Giáo hoàng khoảng 600 năm, còn Latêranô từng là nơi ở gần 1.000 năm.

Nhà thờ Latêranô cũ bị phá dỡ thế kỷ XVI và xây lại như hiện nay, với mặt tiền hoàn tất năm 1735.

2/ Nhà Thờ Chính Tòa của Rôma

Vì là Nhà thờ chính tòa của Giáo phận Rôma, Latêranô là Tòa của Giám mục Rôma. Ngay tại cửa vào, khách hành hương có thể đọc hàng chữ khắc: “Omnium Ecclesiarum Urbis et Orbis Mater et Caput” (“Mẹ và Đầu của mọi Nhà thờ trong Thành Rôma và trên Thế giới”).

Chính tại đây, sự hiệp nhất của toàn thể Giáo Hội với Đức Giáo hoàng được biểu lộ một cách hữu hình.

Ngày nay, các văn phòng của Giáo phận Rôma vẫn được đặt tại cung điện phía sau nhà thờ.

Đức Phanxicô thường nhấn mạnh điều này bằng cách ký các văn kiện “tại Latêranô” thay vì “tại Vatican.” Ngài sống ở Vatican, nhưng Tòa Giám Mục chính thức của ngài là Latêranô.

Khi các Công đồng Vatican I và II được tổ chức tại nơi Đức Giáo hoàng cư ngụ (Vatican), thì trước kia năm Công đồng Chung đã được cử hành tại Latêranô.

• Công đồng Latêranô I: năm 1119

• Công đồng Latêranô V: 1512–1517 (kết thúc ngay trước khi Cải cách Tin Lành bắt đầu).

Hiệp ước Latêranô năm 1929, ký kết giữa Tòa Thánh và Ý, chính là văn kiện thiết lập quốc gia Vatican, cũng được ký tại Latêranô.

3/ Một Ngày Phụng Vụ Đặc Biệt

Ngày kỷ niệm cung hiến của mọi nhà thờ chính tòa là lễ trọng cho toàn giáo phận đó. Vì Latêranô là nhà thờ chính tòa của Rôma, nên lễ cung hiến của là lễ trọng cho toàn Giáo Hội hoàn vũ, được cử hành ở khắp nơi.

Trên lịch phụng vụ, lễ này quan trọng đến mức vượt trên một Chúa Nhật Mùa Thường Niên. Khi rơi vào thứ Bảy, như năm nay, các Thánh lễ chiều Chúa Nhật sẽ ưu tiên mừng lễ Cung hiến Latêranô, chứ không theo phụng vụ Chúa Nhật Thường Niên.

4/ “Thánh Gioan Latêranô” Là Ai?

Một câu hỏi thường gặp: “Thánh Gioan Latêranô là ai?”

Thật ra, không có vị thánh nào tên là Gioan Latêranô. Nhà thờ này được dâng kính Chúa Kitô Đấng Cứu Thế khi cung hiến năm 324. Sau đó, thế kỷ X, bổ sung dâng kính Thánh Gioan Tẩy Giả, và thế kỷ XII, thêm Thánh Gioan Tông đồ.

Tên chính thức của nhà thờ là:

“Papal Archbasilica of the Most Holy Savior and of Saints John the Baptist and the Evangelist at the Lateran.”
(Tạm dịch: Vương cung Thánh đường Tòa Thượng phụ Chúa Kitô Đấng Cứu Thế và hai Thánh Gioan – Tẩy Giả và Tông đồ – tại Latêranô.)

Trong cách nói thường ngày, người ta rút gọn gọi là “Thánh Gioan Latêranô.”

Có bốn vương cung thánh đường lớn ở Rôma:

• Chúa Cứu Thế (Latêranô)

• Đức Bà Cả (Santa Maria Maggiore)

• Thánh Phêrô ở Vatican

• Thánh Phaolô ngoại thành.

Hai vị Tông đồ này (Phêrô và Phaolô) tử đạo tại Rôma, vì thế được dâng kính riêng.
Còn Latêranô, được dâng cho Chúa Kitô Đấng Cứu Thế, như “Mẹ và Đầu” của tất cả.

Video clip: ĐỀN THỜ GIOAN LATÊRANÔ – Vatican News

5/ Vẫn Đứng Vững

Latêranô là biểu tượng sống động của hành trình Giáo Hội trong lịch sử — từng bị tàn phá, hư hại, cải tổ, tái thiết, nhưng vẫn đứng vững.

Vì nằm gần tường thành cổ Rôma, nơi đây từng nhiều lần bị quân xâm lược cướp phá. Lần tấn công gần đây nhất là năm 1993, khi mafia cho nổ bom phía sau nhà thờ để trả thù việc Thánh Gioan Phaolô II lên án mafia tại Sicilia.

Phần lớn thiệt hại khác đến từ hỏa hoạn, lũ lụt, và thời gian. Nhiều lần nhà thờ phải trùng tu toàn bộ, song vẫn giữ nguyên căn tính và sứ mạng.

Một chi tiết độc đáo được bảo tồn: hai cánh cửa chính của Latêranô được lấy từ Diễn đàn Rôma (Roman Forum) — có lẽ là phần cổ xưa nhất của công trình. Điều ấy tượng trưng rằng: Đế quốc Rôma đã qua đi, nhưng những gì chân thật của nó vẫn được Giáo Hội đón nhận và thánh hóa.

6/ Các Thánh Tích Thương Khó

Phần quý giá nhất gắn với Latêranô ngày nay không còn nằm bên trong nhà thờ. Vài năm sau khi được cung hiến, Thánh nữ Helena, thân mẫu của Hoàng đế Constantine, hành hương sang Giêrusalem và mang về nhiều thánh tích Thương Khó của Chúa Giêsu.

Một số trong đó hiện được bảo tồn ngay bên kia đường, tại Scala Santa – Cầu Thang Thánh, được tin là bậc thang Chúa Giêsu đã bước lên trước tòa Philatô.

Cách đó không xa là Basilica di Santa Croce in Gerusalemme (Đền Thánh Giá tại Giêrusalem) — được gọi như thế vì mang “một phần Giêrusalem” về Rôma. Tại đây lưu giữ mảnh Thánh Giá thật, cùng với đinh, gai và cột đánh đòn của Chúa Giêsu.

7/ Các Mộ Phần Giáo Hoàng

Hiện nay có sáu mộ Giáo hoàng trong đền thờ Latêranô. Trước kia nhiều vị khác cũng được chôn cất tại đây, nhưng phần lớn đã thất lạc qua thời gian. Hai ngôi mộ nổi bật nhất thuộc về:

• Đức Innocent III (1198–1216) — vị Giáo hoàng đã chấp thuận Dòng Phanxicô sau khi nằm mơ thấy Thánh Phanxicô đỡ lấy nhà thờ Latêranô đang sụp đổ.

• Đức Lêô XIII (1878–1903) — vị Giáo hoàng cuối cùng được an táng tại Latêranô, thay vì ở Đền Thánh Phêrô.

Đức Lêô XIII trị vì trong giai đoạn căng thẳng giữa Tòa Thánh và nước Ý, nên không thể rời Vatican suốt 25 năm. Ngài ước ao rằng nếu không thể hiện diện tại nhà thờ chính tòa khi còn sống, thì ít nhất được trở về đó sau khi qua đời.

Đó là ý nghĩa sâu xa của đền thờ Latêranô — nhà thờ chính tòa của toàn thế giới, bước vào thiên niên kỷ thứ 18 của mình với niềm tin, lòng trung kiên và sức sống bền bỉ.

Linh mục Raymond J. de Souza - Ncregister.com

con sóng nhỏ chuyển ngữ

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.