– Toàn Văn Cuộc Phỏng Vấn Năm 2012 –

– WĐBĐM – Năm 2012, Hãng Thông tấn Công giáo Catholic News Service đã mời Cha Robert Prevost, OSA (Order of Saint Augustine: Dòng Thánh Augustinô) – nay là Đức Giáo hoàng Lêô XIV – đọc lại toàn văn bài phát biểu được chuẩn bị cho Thượng Hội đồng Giám mục về Tân Phúc Âm Hóa. Sau phần trình bày, ngài trả lời một số câu hỏi về chủ đề này. Dưới đây là bản dịch đầy đủ phần trả lời, dù các câu hỏi đã được lược bớt.

1. Giáo Hội nên nhìn nhận thế nào về việc loan báo Tin Mừng trong một thế giới tràn ngập truyền thông?

Việc loan báo Tin Mừng trong bối cảnh truyền thông hiện đại là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi những giải đáp tinh tế. Thượng Hội đồng đã nỗ lực xem xét thách đố này. Hầu hết mọi người trong Giáo hội ngày nay ý thức rằng các phương tiện truyền thông là công cụ cần thiết để truyền tải sứ điệp Tin Mừng đến mọi người. Do đó, chúng ta không thể phủ nhận hay loại bỏ vai trò của truyền thông hiện đại, vốn là những phương tiện hữu ích cho công cuộc Tân Phúc Âm Hóa ^[1]. Tuy nhiên, như Thượng Hội đồng nhiều lần nhấn mạnh, mọi công cuộc Tân Phúc Âm Hóa phải bắt nguồn từ cuộc gặp gỡ cá vị với Chúa Giêsu Kitô.

Người ta cần được dẫn dắt để bước vào trải nghiệm đức tin, nơi họ tái khám phá ý nghĩa của việc tin, xây dựng mối tương quan với Chúa Giêsu Kitô, và nhận ra sự hiện diện sống động của Thiên Chúa trong đời sống mình. Thánh Augustinô từng nói: “Thiên Chúa ở gần ta hơn chính bản thân ta” ^[2]. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, nhiều người xa cách với Thiên Chúa, Đấng ngự trong lòng họ. Vì vậy, thách đố lớn là giúp mọi người tái khám phá sự hiện diện của Thiên Chúa và ý nghĩa của mối tương quan với Chúa Giêsu Kitô. Đây chính là điểm khởi đầu cho công cuộc Tân Phúc Âm Hóa.

2. Làm sao để Giáo Hội thu hút mọi người và dẫn họ vào trải nghiệm đức tin?

Sau 50 năm kể từ Công đồng Vatican II, Giáo hội nhận ra rằng việc tạo ra những hình thức phô trương hay “sân khấu tôn giáo” chỉ gây hứng thú nhất thời, thường hời hợt và thiếu ý nghĩa sâu xa trong đời sống con người. Một giáo lý viên 23 tuổi từ Rôma, phát biểu tại Thượng Hội đồng, đã nhấn mạnh điều này, đồng thời nêu bật nhu cầu đào tạo linh mục – một ý tôi cũng đề cập trong bài tham luận.

Phụng vụ và đời sống đức tin cần là cuộc gặp gỡ với mầu nhiệm Thiên Chúa – Đấng là Tình Yêu, ngự trong tâm hồn con người và mạc khải chính mình qua Chúa Giêsu Kitô. Con đường khám phá Thiên Chúa không đến qua những màn trình diễn. Nhiều người ngày nay bị lầm lạc khi tìm kiếm Thiên Chúa qua những cách thức không dẫn đến mầu nhiệm đức tin, không chạm đến chân lý về Thiên Chúa, và không mang lại trải nghiệm đức tin đích thực.

3. Giáo Hội sơ khai có thể dạy chúng ta điều gì về việc loan báo Tin Mừng?

Tôi đặc biệt nhắc đến thời các Giáo phụ, đặc biệt từ quan điểm của Thánh Augustinô, bởi Giáo hội, kể từ Công đồng Vatican II, đã tái khám phá giá trị của việc học hỏi các ngài. Các văn kiện Tòa Thánh, Công đồng Vatican II, và các bài giảng của Đức Bênêđictô XVI thường trích dẫn Thánh Augustinô và các Giáo phụ khác.

Chúng tôi xác tín rằng các Giáo phụ có nhiều đóng góp quý giá, do những tương đồng giữa thời Giáo hội sơ khai và thời đại hôm nay. Chẳng hạn, xu hướng tìm kiếm câu trả lời trong thế giới tục hóa – điều mà ngày nay chúng ta gọi là tục hóa – thường không mang lại ý nghĩa đích thực. Con người khao khát tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống, về sự sống và cái chết, căn tính con người, và mục đích tồn tại. Các Giáo phụ có nhiều điều để dạy chúng ta về những câu hỏi này.

Việc quy chiếu về các Giáo phụ xuất phát từ xác tín rằng họ mang lại những bài học sâu sắc. Chẳng hạn, câu chuyện Thánh Augustinô kể về cuộc gặp gỡ giữa hoàng đế và tên cướp biển cho thấy những huyền thoại xã hội có thể đánh lừa con người, khiến họ lầm tưởng đó là con đường đúng. Khi con người được giúp đỡ để nhận ra chân lý và ý nghĩa đích thực của cuộc sống, nhiều điều có thể thay đổi. Do đó, học hỏi các Giáo phụ là nguồn cảm hứng quý giá cho công cuộc Tân Phúc Âm Hóa hôm nay.

4. Người Công giáo có nên loại bỏ hoặc hạn chế nghiêm khắc việc sử dụng phương tiện truyền thông kỹ thuật số?

Tôi cho rằng việc quay lưng với truyền thông không phải là giải pháp, và cũng khó thực hiện trên thực tế. Một cộng tác viên của một mạng tin tức lớn ở Hoa Kỳ không sở hữu tivi, điều này cho thấy cô ý thức về việc không nên tiếp nhận mọi thứ từ truyền thông đại chúng một cách dễ dãi. Tuy nhiên, thay vì loại bỏ, giải pháp nằm ở việc đào luyện.

Chúng ta cần dạy mọi người suy nghĩ phản biện, giúp họ nhận ra không phải mọi thông tin đều đáng tin cậy. Cần trang bị nền tảng để phân định, nhận biết những thông điệp tinh vi ẩn sau các nội dung truyền thông, và hiểu chúng trong bối cảnh rộng lớn hơn. Từ kinh nghiệm cá nhân, khi trở về Hoa Kỳ sau nhiều năm, tôi nhận thấy các chương trình truyền hình, từ hài kịch đến tin tức, thường mang tính thiên lệch, thậm chí chứa những tranh luận công kích công khai.

Hiện tượng này không chỉ giới hạn ở Hoa Kỳ mà phổ biến ở thế giới phương Tây. Một người Ý từng phản đối quan điểm của tôi về cách truyền thông xử lý các vấn đề như phá thai, nhưng chính anh cũng thừa nhận rằng truyền thông ở Ý được sử dụng để định hướng dư luận về các vấn đề chính trị. Khi kiểm soát được truyền thông, người ta có thể ảnh hưởng đến cách suy nghĩ của công chúng. Vì vậy, thách đố lớn nhất là đào luyện con người để suy nghĩ phản biện và hiểu rõ thực tại xung quanh.

5. Giáo Hội có thể giảng dạy chân lý một cách tế nhị và hiệu quả như thế nào, như cha đã nhắc đến “thuật hùng biện”?

Việc giảng dạy chân lý đòi hỏi cách tiếp cận đa diện, như Thượng Hội đồng đã nhấn mạnh. Khi nhắc đến “thuật hùng biện” ^[3], tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo linh mục, đặc biệt trong nghệ thuật giảng lễ. Một số nghị phụ đã đề cập, đôi khi với chút hài hước nhưng rất nghiêm túc, rằng chúng ta cần xét lại cách giảng lễ: nội dung và cách truyền đạt có thực sự chạm đến tâm hồn con người và thuyết phục họ về Tin Mừng?

Phần lớn tín hữu chỉ tiếp nhận giáo lý qua bài giảng Chúa nhật, dài khoảng 8–15 phút. Đây là thách đố lớn cho những người giảng thuyết. Ngoài ra, cần tổ chức các chương trình giáo lý người lớn, thường huấn đức tin, và đồng hành sau các bí tích. Mỗi Giáo hội địa phương cần tự hỏi: Làm sao mời gọi người ta lắng nghe Tin Mừng? Làm sao đến với những người không còn hiện diện trong nhà thờ?

Thách đố lớn hơn là tiếp cận những người rời bỏ Giáo hội, chủ động hoặc âm thầm. Các Hội đồng Giám mục và Giáo hội hoàn vũ cần tiếp tục suy tư về cách truyền đạt Tin Mừng đến họ, thông qua đào luyện và các phương tiện phù hợp.

6. Truyền thông xã hội có thể giúp Giáo Hội loan báo Tin Mừng không?

Giáo hội nhìn nhận giá trị của truyền thông xã hội nếu được sử dụng đúng cách. Nhiều giám mục Hoa Kỳ có mặt trên Facebook hoặc Twitter, và cá nhân tôi cũng thỉnh thoảng đăng bài trên Facebook, nhận được phản hồi nhanh chóng từ các tu sĩ và giáo dân trên toàn thế giới. Một suy tư ngắn, một lời mời gọi, hay một tin tức nhỏ có thể là “chìa khóa” khơi dậy ước muốn tìm hiểu đức tin.

Giáo hội cần sử dụng mạng xã hội một cách thành thạo và tinh tế, như một phương tiện để tiếp cận con người, khơi mở cơ hội dẫn họ đến với Chúa Giêsu Kitô.

7. Cha nghĩ gì về các thuật toán trên mạng xã hội ưu tiên hiển thị một số nội dung nhất định?

Thuật toán trên mạng xã hội rất mạnh mẽ, có thể hiệu quả nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ. Nếu thiếu khả năng phân định, người dùng dễ bị dẫn dắt sai lệch. Giáo hội cần giúp mọi người phát triển tư duy phản biện để nhận diện nội dung phù hợp với đức tin.

8. Vai trò của các dòng tu trong công cuộc loan báo Tin Mừng ngày nay là gì?

Đời sống thánh hiến đóng vai trò quan trọng trong lịch sử Giáo hội, đặc biệt trong sứ vụ ad gentes (đến với muôn dân) ^[4]. Các tu sĩ tiên phong thiết lập các Giáo hội địa phương, và sau Công đồng Vatican II, việc tái khám phá đặc sủng sáng lập đã mang lại nhiều đổi mới tích cực, dù vẫn còn thách đố.

Tại Thượng Hội đồng, các nghị phụ công nhận đóng góp của đời sống tu trì trong giáo dục, truyền giáo, và phục vụ xã hội. Sự hiện diện của các tu sĩ, bao gồm các Bề trên Tổng quyền và nữ tu, là dấu hiệu Giáo hội trân trọng tiếng nói của họ. Các đặc sủng của đời sống thánh hiến cần được đặt vào phục vụ Giáo hội, đáp ứng nhu cầu thời đại.

9. Mối tương quan giữa các dòng tu và phẩm trật trong Giáo Hội là gì?

Trong lịch sử, mối tương quan giữa các dòng tu và phẩm trật có lúc hòa hợp, có lúc căng thẳng. Những căng thẳng này thường mang tính tích cực, xuất phát từ sự cộng tác giữa các hồng ân của đời sống tu trì và Giáo hội địa phương. Lịch sử mối quan hệ này rất phong phú và đáng học hỏi.

10. Hiện nay có sự hòa hợp ngày càng gia tăng giữa các dòng tu và giám mục không?

Thượng Hội đồng này là trải nghiệm hài hòa nhất trong 20 năm qua, theo nhận xét của các nghị phụ kỳ cựu. Đời sống tu trì được nhìn nhận như một phần quan trọng của Giáo hội, đánh dấu bước tiến tích cực. Những căng thẳng trong quá khứ không nên được khái quát hóa. Sự phát triển của các phong trào giáo dân mới cũng mang lại hồng ân, nhưng cần sự hòa hợp giữa các chiều kích khác nhau của Giáo hội – phẩm trật, đời sống thánh hiến, và giáo dân – để phục vụ sứ mạng chung.

11. Tại sao Giáo Hội cần cả đời sống thánh hiến truyền thống lẫn các phong trào mới?

Đời sống thánh hiến tập trung vào sự hiến dâng hoàn toàn cho Thiên Chúa qua ba lời khuyên Phúc Âm – khó nghèo, khiết tịnh, vâng phục – là dấu chỉ của Nước Trời. Điều này khác với các phong trào giáo dân, dù một số phong trào cũng có yếu tố thánh hiến. Các tu sĩ thường tiên phong đến những vùng ngoại vi, như Nam Sudan hay Darfur, nơi cần sự hiện diện của Tin Mừng trong hoàn cảnh khắc nghiệt.

Mỗi hình thức đời sống Giáo hội – phẩm trật, thánh hiến, giáo dân – đều có sứ mạng riêng, cùng góp phần vào công cuộc loan báo Tin Mừng.

12. Những thách đố nào đang đặt ra cho Giáo Hội và công cuộc Tân Phúc Âm Hóa?

Thượng Hội đồng, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Công đồng Vatican II và Năm Đức Tin do Đức Bênêđictô XVI khởi xướng, nhấn mạnh cam kết thực thi Công đồng, thăng tiến đời sống Giáo hội, và duy trì đối thoại đại kết. Thách đố lớn là xã hội ngày càng thờ ơ với Tin Mừng, đặc biệt ở một số khu vực.

Tuy nhiên, tinh thần lạc quan và hy vọng của Thượng Hội đồng cần được truyền tải đến Dân Chúa. Mọi tín hữu, qua Bí tích Rửa Tội, có trách nhiệm loan báo Tin Mừng, đáp ứng các thách đố của thời đại với lòng can đảm.

13. Mối tương quan giữa kinh nghiệm cá nhân và đức tin là gì?

Thánh Augustinô, trong Tự Thuật, cung cấp cái nhìn sâu sắc về kinh nghiệm con người như cánh cửa dẫn đến Thiên Chúa. Kinh nghiệm cá nhân không dẫn đến chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, mà mở ra sự liên đới với tha nhân. Trong xã hội cá nhân chủ nghĩa, nhiều người lầm tưởng hạnh phúc là sự vui thú tạm thời. Augustinô dạy rằng hạnh phúc đích thực bao gồm tình yêu Thiên Chúa và tha nhân, như Tin Mừng nhấn mạnh: “Ai yêu mến Thiên Chúa thì cũng phải yêu thương anh em mình” (1 Ga 4,21).

Kinh nghiệm cá nhân, khi được hướng dẫn đúng, là công cụ mạnh mẽ để dẫn con người đến cuộc gặp gỡ với Chúa Giêsu Kitô.

14. Đức tin ảnh hưởng thế nào đến ý nghĩa cuộc sống và thực tại cái chết?

Khi suy ngẫm về các câu hỏi tối hậu – ý nghĩa cuộc sống và cái chết – đức tin mở ra một viễn cảnh mới. Chủ nghĩa vô thần có thể dẫn đến cái nhìn bi quan, nhưng sự khôn ngoan của các Giáo phụ và Giáo hội qua các thế kỷ cho thấy cuộc sống mang ý nghĩa vượt xa thế giới tạm thời. Những ai tìm kiếm Thiên Chúa tìm thấy hạnh phúc đích thực, là hồng ân của chân lý, giúp con người sống trong bình an và hy vọng.

Chú thích:

• [1] Tân Phúc Âm Hóa: Thuật ngữ chỉ nỗ lực của Giáo hội nhằm loan báo Tin Mừng trong bối cảnh mới, nhấn mạnh cuộc gặp gỡ cá nhân với Chúa Giêsu Kitô (x. Tông huấn Evangelii Gaudium).

• [2] Thánh Augustinô: Trích dẫn từ Tự Thuật (Confessiones, III, 6, 11), nhấn mạnh sự gần gũi của Thiên Chúa với con người.

• [3] Thuật hùng biện: Trong ngữ cảnh, ám chỉ nghệ thuật giảng thuyết, truyền đạt Tin Mừng một cách thuyết phục và chạm đến tâm hồn.

• [4] Ad gentes: Thuật ngữ Latinh, nghĩa là “đến với muôn dân”, chỉ sứ vụ truyền giáo của Giáo hội (x. Sắc lệnh Ad Gentes của Công đồng Vatican II).

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.