WĐBĐM (24/5/2025) – Ngày 24/01/2025, ngày lễ kính nhớ thánh Phanxicô đệ Salê, bổn mạng các nhà báo, Đức Phanxicô đã công bố Sứ điệp nhân Ngày Thế giới về Truyền thông Xã hội lần thứ 59, có chủ đề: “Hãy chia sẻ niềm hy vọng trong tâm hồn anh chị em cách hiền hòa” (x. 1 Pr 3,15-16). Sau đây là một số câu hỏi và trả lời giúp tìm hiểu sứ điệp ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 59, do Ủy ban Truyền thông Xã hội trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam chuyển ngữ từ nguồn Vatican.va

1. Chủ đề của sứ điệp cho ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 59 là gì?

Chủ đề của sứ điệp cho ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 59 là “Hãy chia sẻ niềm hy vọng trong tâm hồn anh chị em cách hiền hòa”.

2. Sứ điệp này được Đức Giáo hoàng gửi đi trong bối cảnh nào của thế giới hôm nay?

Sứ điệp này được Đức Giáo hoàng gửi đi trong bối cảnh của thời đại chúng ta, một thời đại được định hình bởi rất nhiều những thông tin sai lệch và phân cực, khi một số trung tâm quyền lực kiểm soát khối lượng dữ liệu và thông tin khổng lồ chưa từng có.

Sứ điệp này cũng được gửi đi trong bối cảnh của Năm thánh 2025, nên Đức Giáo hoàng muốn mời gọi mọi người trở thành những “nhà truyền thông của hy vọng”. Ngài đặc biệt ngỏ lời với các nhà báo và các nhà truyền thông, là những người đang can đảm nỗ lực thể hiện trách nhiệm cá nhân và tập thể của mình vào trọng tâm truyền thông.

3. Tại sao Đức Giáo hoàng nhắc nhở phải giải trừ vũ khí trong truyền thông?

Đức Giáo hoàng mời gọi mọi người lưu tâm giải trừ vũ khí trong truyền thông vì ngày nay, truyền thông rất thường tạo ra không phải là niềm hy vọng, mà là nỗi sợ hãi và tuyệt vọng, định kiến và oán giận, cuồng tín và thậm chí là hận thù.

Nó rất thường xuyên đơn giản hóa thực tế để kích động những phản ứng theo bản năng; nó sử dụng từ ngữ như lưỡi dao; nó thậm chí sử dụng thông tin giả hoặc bị bóp méo cách khéo léo để gửi những thông điệp nhằm kích động, khiêu khích hoặc gây tổn thương.

Các chương trình trò chuyện trên truyền hình, cũng như các cuộc tấn công bằng lời nói trên mạng xã hội, đang có nguy cơ tạo ra sự thắng thế của mô hình cạnh tranh, đối lập, thống trị, sở hữu, và thao túng dư luận.

Cần phải thanh lọc truyền thông khỏi thói hung hăng và giản lược thực tế thành những khẩu hiệu chống đối nhau như thế.

4. Đức Giáo hoàng nói gì về những người lập trình để “phân-tán-sự-chú-ý”?

Đức Giáo hoàng lưu ý về một hiện tượng rất đáng lo ngại, đó là có những người sử dụng các hệ thống kỹ thuật số mà lập trình để “phân-tán-sự-chú-ý” của người dùng, với mục đích “định hình mọi người theo logic của thị trường, làm thay đổi nhận thức về thực tại” dẫn đến sự phân rẽ các mối quan tâm, làm xói mòn nền tảng đời sống cộng đồng, mất khả năng cùng hướng tới lợi ích chung, không còn lắng nghe nhau để thấu hiểu quan điểm của nhau nữa, dẫn đến việc loại trừ nhau; rồi để khẳng định bản thân, người ta còn tìm cách xác định một “kẻ thù” để tấn công.

Nhưng khi biến người khác thành “kẻ thù”, phớt lờ tha nhân và phẩm giá của họ để chế giễu và nhạo báng họ, người ta cũng đánh mất khả năng gieo niềm hy vọng.

Như vậy, mọi xung đột “bắt đầu khi khuôn mặt của từng cá nhân mờ nhạt và biến mất”. Đức Giáo hoàng kêu gọi mọi người không được đầu hàng não trạng này.

5. Tại sao Đức Giáo hoàng nói: Hy vọng không phải là điều dễ dàng?

Hy vọng không phải là điều dễ dàng vì người ta chỉ có khả năng hy vọng khi có đủ can đảm không cậy dựa vào những ảo tưởng dối trá mà họ từng xem là nơi an toàn vì nhầm lẫn đó là hy vọng.

Hy vọng là mạo hiểm trên mọi sự mạo hiểm, là một nhân đức kín ẩn, đòi sự bền bỉ và kiên nhẫn.

Cho dù phải mạo hiểm như thế, các Kitô hữu cũng luôn cần phải nhớ rằng: hy vọng không phải là một tuỳ chọn, mà là một điều kiện cần thiết phải có, vì niềm hy vọng này giúp họ có khả năng thay đổi cuộc sống. Hy vọng không phải là sự lạc quan thụ động, mà ngược lại, đây là một nhân đức “năng động”: “Người có hy vọng thì sẽ sống khác, sẽ được ban tặng món quà quý giá là một cuộc sống mới”.

6. Thư thứ nhất của Thánh Phêrô nói gì về niềm hy vọng?

Thư thứ nhất của Thánh Phêrô (3,15-16) nói: “Hãy tôn Người làm Chúa ngự trị trong lòng anh em. Hãy luôn sẵn sàng trả lời cho bất cứ ai chất vấn về niềm hy vọng của anh em. Nhưng phải trả lời cách hiền hoà và với lòng kính trọng.”

7. Ba thông điệp mà chúng ta có thể rút ra từ những lời dạy của Thánh Phêrô về niềm hy vọng là gì?

Thứ nhất, niềm hy vọng của các Kitô hữu có khuôn mặt của Đức Giêsu Phục Sinh, Đấng luôn hiện diện với chúng ta qua ân sủng Thánh Thần, giúp ta luôn hy vọng ngay cả khi không còn gì để hy vọng, giúp ta nhận ra sự thiện hảo vẫn âm thầm hiện diện ngay cả khi xem ra đã mất hết mọi sự khác.

Thứ hai, chúng ta luôn sẵn sàng giải thích niềm hy vọng trong lòng mình “cho bất cứ ai” đòi hỏi điều này - giải thích không chỉ bằng những lời “nói về” Thiên Chúa, mà còn phản chiếu vẻ đẹp tình yêu của Ngài trong cách sống của mình và trải nghiệm mọi sự theo cách thức mới.

Thứ ba, chúng ta phải trả lời về niềm hy vọng “với thái độ hiền hòa và lòng kính trọng”, thấm đẫm nét hiền lành và gần gũi, như một cuộc trò chuyện giữa những người bạn đồng hành trên đường đi.

8. Đức Giáo hoàng đã mơ ước gì về một nền truyền thông gắn liền với hy vọng?

Đức Giáo hoàng mơ ước về một nền truyền thông có thể làm cho mọi người trở thành “những người hành hương của hy vọng”:

- biết  đi bên nhau và khích lệ nhau hy vọng trong những thời điểm khó khăn;

- biết nói với trái tim, để khơi lên thái độ cởi mở và thân thiện chứ không phải là phòng vệ và giận dữ;

- biết hướng đến vẻ đẹp và hy vọng, ngay cả giữa những tình huống xem ra tuyệt vọng nhất, để tạo ra sự dấn thân, đồng cảm và quan tâm đến tha nhân;

- biết nhận ra phẩm giá của mỗi con người, và làm việc cùng nhau để chăm sóc ngôi nhà chung của nhân loại;

- biết mang đến lý do để hy vọng, làm cho người khác vui lên, chứ không gieo rắc ảo tưởng hay sợ hãi, không tự đề cao và quy ngã, không lớn tiếng với người khác để họ phải nghe mình nói;

- biết giúp cho người khác được tham gia, được đến gần, được chạm đến phần tốt đẹp nhất của chính họ.

9. Năm Thánh 2025 khơi dậy niềm hy vọng mang tính xã hội như thế nào?

Năm Thánh 2025 bao hàm nhiều ý nghĩa xã hội khi thúc đẩy chúng ta:

- diễn tả lòng thương xót và niềm hy vọng dành cho những ai đang sống trong cảnh tù đày;

- gần gũi và dịu dàng với những người đau khổ và bị gạt ra bên lề xã hội;

- kiến tạo hòa bình, hướng đến những con đường đối thoại;

- khám phá và chia sẻ nhiều câu chuyện về lòng tốt ẩn giấu trong các bản tin,

10. Trước những thành tựu kỳ diệu của công nghệ, Đức Giáo hoàng mời gọi mọi người chăm sóc trái tim của mình như thế nào?

Trước những thành tựu kỳ diệu của công nghệ, Đức Giáo hoàng mời gọi mọi người chăm sóc trái tim của mình bằng cách:

- Sống hiền hòa và không quên khuôn mặt của người khác;

- Tìm cách nói với trái tim của những người mình phục vụ khi làm việc;

- Không để những phản ứng bản năng dẫn dắt hoạt động truyền thông của mình;

- Luôn gieo hy vọng, ngay cả khi khó khăn, ngay cả khi phải trả giá, ngay cả khi dường như không mang lại kết quả;

- Nỗ lực thúc đẩy một nền truyền thông có thể chữa lành những vết thương nhân loại;

- Dọn chỗ cho niềm tin chân thành, kiên cường, không khuất phục trước sự tàn phá của cuộc đời, nhưng bừng nở và phát triển ở những nơi không ngờ nhất;

- Thực hiện một nền truyền thông không gây hấn;

- Lan tỏa văn hóa chăm sóc, xây những nhịp cầu và phá bỏ những rào cản hữu hình lẫn vô hình của thời đại;

- Kể những câu chuyện thấm đẫm niềm hy vọng;

- Quan tâm đến vận mệnh chung của nhân loại, và nỗ lực cùng nhau viết nên lịch sử cho tương lai.

Tản mạn về chuyện người Công giáo tranh luận với nhau trên mạng xã hội

Tôi tình cờ đọc một bài viết trong một nhóm Công giáo. Một chủ đề không quá ồn ào, nhưng lại khiến tôi dừng lại. Có gì đó trong cách đặt vấn đề khiến tôi quan tâm, có lẽ vì nó cũng từng là một nỗi băn khoăn trong lòng tôi. Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn cả không nằm ở nội dung bài viết, mà ở phần bình luận bên dưới.Top of Form

Người viết bày tỏ một trăn trở, khá nhẹ nhàng. Nhưng phản ứng từ cộng đồng lại nhanh chóng trở nên gay gắt. Những lời lẽ châm biếm, giễu cợt, công kích cá nhân… xuất hiện không ít. Có người thì trách: nói mà không đưa ra giải pháp. Có người lại nghi ngờ thiện chí, cho rằng đang cố tình gây nhiễu. Và cũng có người, đáng tiếc thay, mỉa mai cả tuổi tác, hoàn cảnh sống.​

Tôi biết một vài người trong số đó. Họ là những người tôi từng thấy đọc sách đạo đức, tham dự giờ chầu, siêng năng đi lễ. Nhưng trong thế giới mạng, những phẩm hạnh ấy đôi khi bị che lấp bởi cảm xúc, bởi cái tôi, hoặc bởi một cảm giác được bảo vệ khi ngồi sau màn hình.

Tôi không nghĩ mình tốt hơn ai, cũng không dám tự tin rằng mình chưa từng buông lời thiếu bác ái. Nhưng càng chứng kiến những cuộc tranh luận như vậy, tôi càng nhận ra: chúng ta có thể biết rất nhiều về giáo lý, nhưng vẫn còn lúng túng trong cách thể hiện lòng bác ái với nhau – nhất là khi người đối diện có quan điểm khác mình.

Tôi không mong một cộng đồng không có bất đồng. Sự khác biệt là cần thiết để mở rộng tầm nhìn, để thúc đẩy hiểu biết và trưởng thành. Nhưng tôi mong mỗi bất đồng đều được lắng nghe bằng sự nhẫn nại, được phản hồi bằng sự khiêm tốn, và nếu có tranh luận, thì là một cuộc tranh luận trong tình huynh đệ, chứ không phải để hơn thua.

Bởi vì khi chúng ta, những người cùng tin vào Đức Kitô, không thể trò chuyện với nhau trong tinh thần tôn trọng và yêu thương – thì còn ai có thể tin vào chứng tá của chúng ta?

Ảnh: shutterstock.com​

Tôi không viết ra những dòng này để chỉ trích ai. Tôi viết vì tôi cũng đang học, và cũng muốn nhắc chính mình: nếu phải tranh luận, thì xin hãy tranh luận như một Kitô hữu. Bằng sự thật, nhưng cũng bằng lòng xót thương. Bằng lý trí, nhưng cũng bằng một trái tim rộng mở.

Vì có lẽ, giữa một thế giới đầy tiếng ồn và va chạm, chính cách chúng ta đối thoại với nhau sẽ là bài giảng sống động nhất về Tin Mừng mà người khác có thể nhìn thấy.​

Docat 42: Tôi có trách nhiệm gì, khi sử dụng phương tiện truyền thông?

Phương tiện xã hội có thể mang con người đến với nhau, hoặc cô lập họ. Chúng có thể cung cấp thông tin, truyền cảm hứng, làm đời sống phong phú, hoặc dụ dỗ người ta phạm tội. Những gì chúng ta làm và cho phép trên các phương tiện truyền thông, hay mạng xã hội, phải phục vụ cho mục đích giao tiếp của mọi con người: khắc phục sự rối loạn do khác biệt giữa các ngôn ngữ ở tháp Babel (St 11,4-8), đi đến chỗ hiểu biết nhau nhờ Thần Khí Thiên Chúa (Cv 2,5-11). Quan niệm đạo đức chủ yếu ở đây là “trách nhiệm”: trách nhiệm với Thiên Chúa, Đấng muốn chúng ta loan truyền sự thật và tìm kiếm nhau trong tình yêu; trách nhiệm với người lân cận - người cần được hội nhập, quan tâm và thăng tiến nhờ các phương tiện truyền thông xã hội; trách nhiệm với bản thân, vì tôi cần phải bước vào cộng đồng thật sự với những người khác thông qua các phương tiện truyền thông, thay vì cô lập mình trong không gian “ảo”, đóng kín trước người khác, trước những nhu cầu thực tế của họ​

Phù Du

“Giải trừ vũ khí trong truyền thông” để thúc đẩy hy vọng và hiệp nhất

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.