Bài giảng Thánh Lễ cầu nguyện và tiễn biệt Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn

Trung Tâm Mục Vụ TGP Saigon - 27/3/2026

+ ĐGM. Phêrô Nguyễn Văn Khảm

1. Lời đầu và lời cuối của Chúa Giêsu: khuôn mẫu cho đời môn đệ

  Kính thưa Đức Hồng y Phêrô, Đức Tổng Giám mục đại diện Tòa Thánh, quý Đức Cha, quý khách, quý cha, quý tu sĩ nam nữ, quý thân nhân, gia đình và tất cả anh chị em.

 Tác giả thư Híp-ri viết rằng: khi đến trong thế gian, Đức Kitô đã nói: “Lạy Chúa, này con đây, con đến để thực thi ý Chúa.” (Dt 10,7)

 Rồi chúng ta vừa mới nghe thánh Luca thuật lại trong bài Tin Mừng lời cuối cùng của Chúa Giêsu trên Thập giá: “Lạy Cha, con xin phó thác hồn con trong tay Cha.” (Lc 23,46)

 Lời đầu và lời cuối. Hai lời nói ấy gói gọn cuộc đời trần thế của Chúa Giêsu. Và hai lời nói ấy diễn tả tất cả ý hướng và nội dung cuộc đời của Chúa Giêsu là vâng phục thánh ý Thiên Chúa và tín thác trọn vẹn nơi Ngài.

Đó cũng là mô hình mẫu cho tất cả những ai được gọi là môn đệ của Chúa Giêsu. Trong đó có Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn mà sáng hôm nay cộng đoàn chúng ta quy tụ nơi đây để dâng thánh lễ cầu nguyện cho ngài và tiễn biệt ngài đến nơi an nghỉ cuối cùng.

2. “Huyền nhiệm ơn gọi”: tâm tình đáp lại tiếng Chúa gọi

 Nhớ lại quá khứ. Ngày mùng 10 tháng 3 năm 1998, thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã bổ nhiệm Đức Cha Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn làm Tổng Giám mục Sài Gòn. Và đến ngày mùng 2 tháng 4 năm đó thì ngài chính thức nhận chức Tổng Giám mục Sài Gòn.

 Ở trong thời gian đó, ngài có dịch sang tiếng Việt một bài thơ viết bằng tiếng Pháp, tựa đề là “Huyền nhiệm ơn gọi”. Rồi sau đó thì cha Rôcô Nguyễn Duy phổ nhạc. Bài thơ viết thế này:

 “Chúa dựng nên con chẳng cần đến con,

nhưng cứu độ con, Ngài cần con đáp lời.
Cần một người cha cho dân của Chúa
thì Chúa đã chọn một ông cụ già, một ông lão quê.
Cần một tảng đá xây nền Hội Thánh
thì Chúa đã chọn một anh ngư phủ, một kẻ chối Thầy.
Cần một chứng nhân rao vang lời Chúa
thì Chúa đã chọn một tên bắt đạo, người thành Tác-xô.”

 Và bài thơ ấy kết luận thế này: “Như Abraham, như Phêrô, như Phaolô đã đứng lên đáp lại lời Chúa, thì hôm nay con đây xin sẵn sàng đáp lại lời Chúa.”

 Có một cha giáo lúc bấy giờ hỏi tôi là: “Tại sao Đức Tân Tổng Giám mục không viết một lá thư thăm hỏi mọi người trong giáo phận Sài Gòn và đồng thời trình bày đường hướng mục vụ của ngài cho giáo phận trong tương lai, mà ngài lại đi phổ biến cái bài thơ như thế này?”

 Tôi không trả lời. Nhưng trong thâm tâm tôi nghĩ rằng, đơn giản thôi, là bởi vì ngài thấy bài thơ đó diễn tả đúng tâm trạng của ngài khi được sai về Sài Gòn.

3. Xin vâng trong đức tin và tín thác

 Anh chị em biết đó, cha Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn là Giám đốc của Đại chủng viện Thánh Quý Cần Thơ. Rồi được Đức Thánh Cha bổ nhiệm làm Giám mục phó của giáo phận Mỹ Tho. Làm Giám mục phó có nghĩa là còn trong thời gian chuẩn bị, chưa chính thức điều hành giáo phận, cho nên kinh nghiệm chưa có bao nhiêu.

 Vậy mà bây giờ Chúa lại gọi về làm Tổng Giám mục Sài Gòn, một giáo phận không những đông dân mà lại còn có một vị trí quan trọng trong cả Giáo hội Việt Nam nữa, thì hỏi làm sao mà không lo?

 Và vì thế, khi ngài dịch bài thơ đó với câu kết luận: “Như Abraham, như Phêrô, như Phaolô đã đứng lên đáp lại lời Chúa, thì hôm nay con đây xin sẵn sàng đáp lại lời Chúa.” Sẵn sàng đáp lại. Thưa, xin vâng trước tiếng gọi của Thiên Chúa. Nhưng mà lời xin vâng ấy không dựa vào sức mạnh và sự khôn ngoan của bản thân mình, mà lời xin vâng ấy là lời vâng phục của đức tin và là sự tín thác trọn vẹn nơi Thiên Chúa, Đấng kêu gọi mình.

 Tôi nghĩ rằng đây là chọn lựa nền tảng, là tâm tình căn bản trong cuộc đời của Đức Hồng y Gioan Baotixita. Không những khi ngài nhận nhiệm vụ Tổng Giám mục Sài Gòn mà còn là trong suốt cuộc đời của ngài.

4. Một mục tử biết mời gọi cộng tác và khơi dậy dân Chúa

 Nếu bởi vì ngài cảm nhận cái sự giới hạn của mình, mà đằng khác thì sứ vụ được trao ban lại quá nặng nề, cho nên ngài đặt trọn niềm tín thác nơi Chúa, thì đồng thời, ngài ý thức rất rõ ràng: nếu chỉ có một mình mình thôi thì không thể nào chu toàn sứ vụ này được. Cho nên ngài mời gọi sự cộng tác của nhiều người, rất nhiều người.

 Quý cha lớn tuổi của Sài Gòn ở đây còn nhớ không? Ngay khi ngài về nhận nhiệm vụ làm Tổng Giám mục Sài Gòn, thì ngoài cha Tổng Đại diện ra, ngài đã đặt các Đại diện Giám mục để lo cho các thành phần dân Chúa: linh mục, tu sĩ, giáo dân.

 Rồi ngài hình thành Ban Tư vấn và thường xuyên gặp gỡ mỗi thứ Sáu hằng tuần. Và tôi nhớ là hầu như ít khi nào ngài bỏ cái buổi họp của Ban Tư vấn đó. Bởi vì cái buổi họp đó là lúc mà ngài có thể trình bày vấn đề, và đồng thời ngài có thể lắng nghe được những suy nghĩ, những nhận định từ nhiều góc nhìn khác nhau trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Đó là quyết định tốt nhất.

 Và ngài không chỉ mời gọi cộng tác từ một số cá nhân linh mục, tu sĩ mà thôi, ngài đặc biệt quan tâm đến anh chị em giáo dân. Ngài ý thức rất rõ rằng nguồn lực giáo dân ở trong giáo phận là một nguồn lực rất quan trọng. Chỉ có điều là hình như nó chưa được khơi dậy. Vậy phải làm sao mà tìm cách khơi dậy?

 Cho nên ngài tìm cách để khôi phục những hội đoàn truyền thống. Và đồng thời, từng bước ngài thành lập thêm các nhóm, các đoàn thể thuộc các giới, các ngành nghề khác nhau. Nào là giới giáo chức này, giới y tế này, giới doanh nhân này.

 Và tất cả những công việc đó nhằm mục đích gì? Nhằm mục đích là để làm cho cái sứ mạng yêu thương như Thầy Giêsu được thực hiện và được lan rộng tới nhiều người, càng nhiều người càng tốt.

 Cho nên tâm tình vâng phục thánh ý Thiên Chúa và tín thác trọn vẹn nơi Thiên Chúa là tâm tình căn bản trong đời sống của ngài. Và ngài tiếp tục sống với tâm tình đó cho đến cuối đời.

5. “Ngài đang trải qua cuộc khổ nạn”

 Thưa anh chị em, tuần… tuần vừa rồi, bởi vì tôi cứ thấy sốt ruột thế cho nên tôi lên bệnh viện thăm ngài. Ngài không nói được, bởi vì đã đặt nội khí quản. Mắt nhắm nghiền. Hai tay thì bó chặt, không được cử động. Nhưng có lẽ cũng còn tỉnh táo đôi chút, bởi vì khi tôi chào, nắm tay thì thấy ngài chớp mắt.

 Tôi ra về mà thấy lòng mình nặng trĩu. Có một vài cha ở Mỹ Tho hỏi tôi là: “Đức Cha đi thăm Đức Hồng y thì thấy sao?” Tôi chỉ nói là: “Ngài đang trải qua cuộc khổ nạn.”

 Tôi nói thế là vì tôi nhớ đến Chúa Giêsu trên Thập giá. Chúa Giêsu chịu đóng đinh, treo trên Thập giá, lơ lửng giữa trời và đất. Trong giây phút đó, trong cái thân phận con người của mình, Chúa Giêsu cảm nhận sự bất lực hoàn toàn trước cái chết.

 Nhưng mà cảm nhận bất lực ấy không khiến cho Người tuyệt vọng. Mà chính trong giây phút ấy, Người kêu lên: “Lạy Cha, con xin phó thác hồn con trong tay Cha.” Cái tiếng kêu ấy không phải là tiếng kêu của tuyệt vọng mà là tiếng kêu của tín thác. Và tiếng kêu ấy mở ra một chân trời mới, một chân trời chứa chan hy vọng và ngập tràn sự sống. Không chỉ cho một mình con người Đức Giêsu mà thôi, mà là cho tất cả những ai tin vào Người.

6. Lời phó thác cuối cùng

 Tôi tin rằng Đức Hồng y Gioan Baotixita của chúng ta cũng sống tâm tình đó. Cho dẫu cảm nhận sự bất lực hoàn toàn trước cái chết, thì từ đáy thẳm tâm hồn, ngài vẫn kêu lên: “Lạy Chúa Giêsu, con xin phó thác linh hồn con trong tay Chúa.”

 Và chúng ta tin tưởng chắc chắn rằng Chúa Giêsu dang rộng vòng tay yêu thương để đón nhận người môn đệ thân tín của mình.

 Cho nên để kết thúc ít lời chia sẻ này, tôi chỉ muốn mời anh chị em cùng với tôi trong tâm tình cầu nguyện:

 Lạy Chúa Giêsu, chúng con xin phó dâng linh hồn Đức Hồng y Gioan Baotixita kính yêu của chúng con trong tay Chúa. Khi xưa Chúa đã hứa với các môn đệ: “Thầy đi là để dọn chỗ cho anh em, để Thầy ở đâu, anh em cũng ở đó với Thầy.” Xin Chúa thực hiện lời hứa đó nơi Đức Hồng y Gioan Baotixita của chúng con. Ban cho ngài được ở bên Chúa mãi mãi muôn đời. Amen.

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.