Người Công Giáo Việt Nam và vấn đề Tôn Kính Tổ Tiên

16-01-2020 177 lượt xem

Ngay từ thời các nền văn hóa còn hoang sơ, dân Israel đã ý thức được lệnh Thiên Chúa truyền cho họ phải tôn kính tổ tiên. Đây không phải là một lời khuyên, nhưng là một điều luật của Thiên Chúa cho dân của Ngài: “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ, để được sống lâu trên đất mà Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, ban cho ngươi” (Xh 20,12).

Ngày 20 tháng 2 năm 2013, trên internet có đăng bài “Khó lấy chồng vì không tìm được người cùng tôn giáo” [1]. Bài viết là tâm sự của cô gái tên Hồng, cô cho biết năm nay đã 28 tuổi, nhưng vẫn chưa lấy được chồng. Một trong những lý do dẫn đến việc cô khó lấy chồng, là “Một phần, người theo đạo không thờ cúng tổ tiên, nên cũng không thể lấy người khác niềm tinđược” [2]. Đó cũng là điều mà chúng ta vẫn thường nghe nói ở các xứ đạo những người nam và nữ lương dân không muốn kết hôn với người Công Giáo vì cho rằng ‘đi đạo là mất ông bà tổ tiên’.

Thực tế có phải như vậy hay không? Chắc chắn đây là một ngộ nhận, vì đã là con người, ai cũng phải nhớ về công ơn của các bậc sinh thành. Có điều mỗi dân tộc, tôn giáo lại thể hiện sự tôn kính theo cách thức của mình. Vì thế, Đạo Công giáo cũng không loại bỏ sự tôn kính Ông Bà Tổ Tiên, nhưng “đạo Công giáo còn cho thấy một chiều kích rộng lớn hơn của đạo hiếu, giúp quan niệm về đạo hiếu của dân tộc trở nên rộng rãi và hoàn chỉnh hơn” [3].

Vấn đề còn lại là Người Công Giáo Việt Nam tôn kính tổ tiên như thế nào?

Để làm sáng tỏ những điều đó, xin được trình bày qua ba ý tưởng:

- Tôn Kính Tổ Tiên là một giới răn và có nền tảng trong Kinh Thánh;

- Truyền thống Tôn Kính Tổ Tiên phù hợp với chữ Hiếu trong Đạo Công Giáo;

- Hình thức Tôn Kính Tổ Tiên theo Đạo Công giáo.

1. Tôn kính tổ tiên là một giới răn và có nền tảng từ Thánh Kinh

Ngay từ thời các nền văn hóa còn hoang sơ, dân Israel đã ý thức được lệnh Thiên Chúa truyền cho họ phải tôn kính Tổ Tiên. Đây không phải là một lời khuyên, nhưng là một điều luật của Thiên Chúa cho dân của Ngài: “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ, để được sống lâu trên đất mà Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, ban cho ngươi” (Xh 20,12). Giới răn này được đặt ở vị trí thứ tư trong 10 giới răn, chỉ sau ba giới răn con người với Thiên Chúa; nghĩa là việc kính nhớ Ông Bà Tổ Tiên đứng ở vị trí đầu tiên trong bảy giới răn còn lại con người sống với nhau. Điều đó thể hiện tầm quan trọng của việc tôn kính Tổ Tiên của người Công Giáo. Tôn kính Tổ Tiên là điều quan trọng nhất trong các giới răn liên quan đến tha nhân.

Trong sách Tôbia, trước khi chết, người cha đã gọi con trai là Tôbia đến và khuyên rằng: “Con hãy chôn cất cha cho tử tế. Hãy thảo kính mẹ con và đừng bỏ rơi người bao lâu người còn sống. Con hãy ăn ở đẹp lòng người và đừng làm điều chi phiền lòng người cả. Này con, con phải nhớ rằng mẹ con đã trải qua bao nỗi ngặt nghèo vì con, khi con còn trong dạ mẹ. Khi người mất, con hãy chôn cất người ngay bên cạnh cha, trong cùng một phần mộ” (Tb 4,3-4).

Tác giả sách Huấn ca, khi đưa ra những lời giáo huấn về đời sống luân lý, cũng đã không quên nói đến nghĩa vụ của con cái: “Hãy thảo kính cha con bằng lời nói việc làm, để nhờ người mà con được chúc phúc. Vì phúc lành của người cha làm cho cửa nhà con cái bền vững, lời nguyền rủa của người mẹ làm cho trốc rễ bật nền. Con ơi, hãy săn sóc cha con, khi người đến tuổi già; bao lâu người còn sống, chớ làm người buồn tủi. Người có lú lẫn, con cũng phải cảm thông, chớ cậy mình sung sức mà khinh dể người. Vì lòng hiếu nghĩa đối với cha sẽ không bị quên lãng, và sẽ đền bù tội lỗi cho con. Ai bỏ rơi cha mình thì khác nào kẻ lộng ngôn, ai chọc giận mẹ mình, sẽ bị Đức Chúa nguyền rủa” (Hc 3,8-9.12-14.16).

Đức Giêsu đến trần gian cũng đã sống cuộc đời hiếu thảo với cha mẹ: “Sau đó, Người đi xuống cùng với cha mẹ, trở về Na-da-rét và hằng vâng phục các ngài” (Lc 2,51a). Trong sứ vụ công khai, Ngài đã khiển trách các kinh sư và Pha-ri-sêu về lối tôn kính cha mẹ kiểu vụ hình thức (x. Mt 15,1-9). Ngài đã sống trọn vẹn chữ hiếu với Thiên Chúa Cha qua việc vâng lời cho đến bằng lòng chịu chết để cứu độ con người. Đỉnh điểm khi bị treo trên thập giá, Chúa Giêsu đã trao phó mẹ Ngài cho môn đệ Gioan (x. Ga 19,25-27). Xét về phương diện chữ hiếu, lúc mà sự cứu rỗi thế gian sắp hoàn tất, Đức Giêsu vẫn không quên bổn phận hiếu thảo của mình, Ngài đã tìm cho mẹ một chỗ nương tựa lúc tuổi già.

Thánh Phaolô cho chúng ta thấy việc hiếu thảo với cha mẹ là điều đẹp lòng Thiên Chúa “Kẻ làm con hãy vâng lời cha mẹ trong mọi sự, vì đó là điều đẹp lòng Chúa” (Cl 3,20). Và đó là điều phải đạo: “Kẻ làm con, hãy vâng lời cha mẹ theo tinh thần của Chúa, vì đó là điều phải đạo” (Ep 6,1).

Như vậy, việc tôn kính Ông Bà Cha Mẹ đối với người Công Giáo không chỉ dừng lại ở bình diện bổn phận, nhưng đó còn là giới răn của Thiên Chúa bó buộc mọi người phải thi hành. Chính vì vậy, chúng ta thấy được thái độ tôn kính phải có của người Công Giáo với Ông Bà Tổ Tiên, chứ không phải là theo Chúa thì bỏ Ông Bà Tổ Tiên.

2. Truyền thống Tôn Kính Tổ Tiên hợp với chữ Hiếu trong Đạo Công Giáo

Ca dao Việt Nam chúng ta có câu:

“Con người có tổ, có tông,

như cây có cội, như sông có nguồn”.

Đó là lời răn dạy của cha ông đối với mỗi chúng ta. Dù ở địa vị nào, ở bất kỳ nơi đâu, sống trong hoàn cảnh nào, cũng đừng quên cội nguồn của mình, phải nhớ đến tình cha, nghĩa mẹ, công đức ông bà, tổ tiên. Từ đó, chúng ta có thể rút ra những lý do người Việt Nam tôn kính Ông Bà Tổ Tiên và những lý do này phù hợp với niềm tin Công Giáo.

Lý do thứ nhất là phải đền đáp công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ. Thực ra, nào có cần phải nêu ra lý do này lý do kia để chúng ta hiểu tại sao mình cần phải hiếu thảo với cha mẹ, ông bà, tổ tiên. Tận trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người, ai sống trên đời mà chẳng có người sinh ra, chân lý này chỉ mới dừng lại ở công ơn sinh thành. Quả thực, con người sống với nhau, luôn có mối dây thiêng liêng liên kết ràng buộc, ta gọi đó là tình nghĩa gia đình và đạo hiếu, cách riêng đối với người Việt Nam, đạo hiếu đã trở thành nghĩa cử thiêng liêng ăn sâu trong tâm trí họ, thay vì hiểu nó là trách nhiệm, bổn phận. Ca dao ví von:

“Công cha như núi thái sơn,

nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”.

Người xưa đã mượn câu ca dao đó để ca ngợi công lao trời biển của cha mẹ. Công đức sinh thành của cha mẹ thật không có gì sánh được, biết ơn cha mẹ trước tiên và sâu xa nhất, là biết đến công ơn sinh thành, nuôi dưỡng ta bao năm tháng. Trong Đạo Công giáo, đền đáp công ơn của các bậc sinh thành được tác giả sách Huấn ca nhấn mạnh: “Cha con, con hãy hết lòng tôn kính, và đừng quên ơn mẹ đã mang nặng đẻ đau. Hãy luôn nhớ công ơn dưỡng dục sinh thành, công ơn ấy, con sẽ lấy chi đáp đền cho cân xứng?” (Hc 7,27-28).

Thứ đến là lòng bác ái. Là người Việt Nam, chắc hẳn ai cũng biết mình mang dòng máu rồng tiên. Truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ cho thấy mọi người đều sinh ra từ cái bọc trăm trứng. Mọi người là anh em của nhau, nên phải thể hiện tình thương yêu đối với nhau. Đạo Công Giáo luôn cổ vũ lòng bác ái. Bác ái là trung tâm điểm của việc thực thi Giáo lý, người Công Giáo phải “mến Chúa” và “yêu người thân cận như chính mình”. Bác ái trước hết, phải thể hiện từ những mối tương quan gần gũi, ông bà cha mẹ.

Cuối cùng, việc tôn kính Ông Bà Tổ Tiên thể hiện lòng hiếu kính. Bổn phận làm con phải biết thờ mẹ kính cha, phải làm tròn chữ hiếu. Quy luật của cuộc sống là không có cây thì không có quả, không có người sinh thành thì không thể có chúng ta. Người biết ơn là người thể hiện rõ đức tính nhân bản. Đạo Công Giáo cũng có thể được gọi là Đạo Hiếu, bởi người Công Giáo tin Thiên Chúa là Cha, là Đấng sáng tạo con người và muôn vật. Vì thế, con người cũng phải thể hiện chữ hiếu với Thiên Chúa bằng cách thờ phượng và tôn vinh. Bên cạnh đó, việc thảo hiếu với cha mẹ là điều giúp con cái được hưởng thọ và hạnh phúc, như thánh Phaolô khẳng định: “Hãy tôn kính cha mẹ. Đó là điều răn thứ nhất có kèm theo lời hứa: để ngươi được hạnh phúc và hưởng thọ trên mặt đất này” (Ep 6,2).

3. Tôn kính như thế nào?

Việt Nam là một nước mang đậm truyền thống văn hóa Á Đông, hơn nữa lại ảnh hưởng bởi Nho Giáo và Đạo Giáo, nên vấn đề tôn kính ông bà cha mẹ rất được coi trọng. Đức tin Công Giáo được gieo vào lòng đất Việt vào khoảng thế kỷ XVI – XVII (1533 – 1659), thời các cha dòng Tên chính thức việc rao giảng Tin Mừng tại Việt Nam. Tuy nhiên, những bước đầu tiếp cận con người và vấn đề hội nhập văn hóa rất khó khăn. Bởi các vị thừa sai chưa hiểu một cách thấu đáo về truyền thống văn hóa tôn kính Ông Bà Tổ Tiên của người dân trong khu vực này và có nhiều điểm dị biệt trong quan điểm hội nhập. Thực tế, lịch sử cũng có những câu chuyện đáng tiếc xảy ra, và quan niệm sai lầm về Đạo Công Giáo không được tôn kính Ông Bà Tổ Tiên vẫn còn dư âm đến ngày hôm nay, nhất là ở những nơi mà ánh sáng Tin Mừng chưa được lan tỏa. Nhưng thiết nghĩ rằng, đó là lối suy nghĩ đã cũ, và chưa hiểu về Đạo Công Giáo.

Thực tế, “Tin Mừng không chọn lựa đất sống. Tình yêu chẳng chối từ gian nan” [4], Tin Mừng chấp nhận hội nhập với mọi nền văn hóa. Giáo Hội đã tìm cách tháo gỡ những bế tắc, đã đưa ra phương hướng cho việc hội nhập đức tin Công Giáo vào truyền thống tôn kính Ông Bà Tổ Tiên trên dân tộc Việt Nam nói riêng và vùng Á châu nói chung. Ngày 08 tháng 12 năm 1939, Thánh Bộ Truyền Bá Đức Tin đã cho công bố “Huấn thị Plane compertum est” nhằm tháo gỡ việc cấm tôn kính Ông Bà Tổ Tiên tại Trung Quốc, Nhật Bản và những nước có nền văn hóa tương tự.

Tại Việt Nam, các giám mục cũng xin áp dụng huấn thị vào tình hình lịch sử văn hóa của đất nước và được Tòa thánh, qua Bộ Truyền Giáo, chấp nhận vào ngày 02 tháng 10 năm 1964. Trong hội nghị giám mục tại Đà Lạt vào ngày 13-14 tháng 6 năm 1965, các ngài đã công bố thông cáo về việc tôn kính tổ tiên và các anh hùng liệt sĩ. Thông cáo lấy lại Thông điệp “Evangelii praecones” của Đức Piô XII để nói lên quan điểm của Giáo Hội: “Giáo Hội không bao giờ miệt thị, khinh chê tư tưởng cũng như nghệ thuật hoặc văn hóa của người không Công giáo. Trái lại, Giáo Hội đã từng góp phần thanh luyện hoặc bổ túc để đi đến chỗ hoàn hảo”. [5]

Ngày 14 tháng 11 năm 1974, Hội nghị các giám mục họp tại Nha Trang đã đưa ra quyết nghị về vấn đề Thờ Kính Tổ Tiên trong 6 điểm:

a. Bàn thờ Gia Tiên được đặt dưới bàn thờ Chúa, miễn là không bày biện gì mê tín như hồn bạch.

b. Đốt hương, nhang, đèn, nến trước bàn thờ Tổ Tiên và những cử chỉ hiếu thảo tôn kính được phép làm.

c. Ngày “kỵ nhật” được cúng giỗ trong gia đình theo phong tục địa phương, miễn là bỏ những gì dị đoan mê tín như đốt vàng mã,… giảm thiểu, canh cải những lễ vật biểu dương ý nghĩa thành kính, biết ơn ông bà, như dâng hoa trái, hương đèn…
d. Trong hôn lễ, cô dâu, chú rể được làm lễ Tổ, lễ Gia Tiên vì đó là nghi lễ tỏ lòng biết ơn, hiếu kính, trình diện với ông bà.

e. Trong tang lễ, được vái lạy trước thi hài người quá cố, đốt hương vái lạy theo phong tục địa phương để tỏ lòng tôn kính người đã khuất.

f. Được tham dự nghi lễ tôn kính vị Thành Hoàng tại đình làng để tỏ lòng cung kính biết ơn với những vị mà theo lịch sử  là có công với dân tộc hoặc là ân nhân của dân làng, chứ không như mê tín đối với các “yêu thần”, “tà thần” [6].

Mới đây nhất trong Đại hội lần thứ XIV diễn ra từ 30/9 đến 4/10/2019 vừa qua tại Trung tâm Mục vụ Giáo phận Hải Phòng, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã cho phép áp dụng thử nghiệm "VĂN KIỆN HƯỚNG DẪN VIỆC TÔN KÍNH TỔ TIÊN" trong thời gian 3 năm, từ ngày 04/10/2019. Và trong buổi Hội thảo Văn hóa được tổ chức ngày 25-26/10/2019 tại Trung tâm Mục vụ TGP Sài Gòn, Đức cha Giuse Đặng Đức Ngân, Chủ tịch Ủy Ban Văn Hóa đã công bố và giới thiệu văn kiện này.

Download File PDF Văn kiện hướng dẫn việc tôn kính tổ tiên tại đây

Từ đó, chúng ta nhận thấy rằng Đạo Công Giáo luôn dành vị trí đặc biệt cho việc tôn kính Ông Bà Cha Mẹ, chỉ sau việc kính mến và thờ phượng Thiên Chúa. Qua việc cổ võ đạo Hiếu, đạo Công Giáo hướng con người tới việc hiểu biết tổ tiên đích thực của mình, chính là Thiên Chúa – Đấng đã dựng nên trời đất, sinh ra loài người chúng ta (x. St 1-2,4a). Việc tôn kính ấy được thể hiện qua việc thảo hiếu, chăm sóc, phụng dưỡng lúc các ngài còn sống cũng như khi đã qua đời. Tuy nhiên, điều mang lại hy vọng tích cực nơi người Công Giáo, họ tin rằng con người có hồn thiêng bất tử, sau khi chết, hồn không thể hưởng thụ những gì là vật chất, mà cũng chỉ dùng thứ lương thực thiêng liêng để được hưởng hạnh phúc muôn đời bên Thiên Chúa.

Vì thế, phụng vụ Giáo Hội cũng dành ưu tiên cho việc tôn kính Ông Bà Tổ Tiên khi dành ngày muồng hai Tết và suốt cả tháng 11 Dương lịch để kính nhớ các ngài, đặc biệt trong Kinh Nguyện Thánh Thể được đọc trong các thánh lễ mà người công giáo cử hành mỗi ngày, đã dành phần cầu nguyện cho “anh chị em đã ly trần, và mọi người, đặc biệt các bậc tổ tiên, ông bà, cha mẹ và thân bằng quyến thuộc…”. Có nơi, theo truyền thống nếu vào ngay thứ hai trong tuần khi không có lễ kính hay lễ nhớ thì vị linh mục sẽ dâng lễ cầu nguyện cho các linh hồn Ông Bà Tổ Tiên.

Tóm lại, từ những ý tưởng trình bày trên, ta thấy quan điểm của Giáo Hội Công Giáo với Ông Bà Tổ Tiên. Việc tôn kính Ông Bà Tổ Tiên không nghịch lại với niềm tin Công Giáo. Trái lại, Đạo Công Giáo luôn cổ vũ khích lệ lòng hiếu kính với Ông Bà Tổ Tiên. Khi vào Việt Nam, Đạo Công giáo đã làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của dân tộc, Đạo Công giáo không phá hủy truyền thống dân tộc, nhưng nâng cao và kiện toàn như Công Đồng Vatican II đã nhận định: “Những gì tốt đẹp trong tâm hồn và tư tưởng của loài người hoặc trong nghi lễ và văn hóa riêng của các dân tộc, hoạt động của Hội Thánh không nhằm tiêu diệt, nhưng làm cho lành mạnh, nâng cao và kiện toàn, hầu làm vinh danh Thiên Chúa và mưu cầu hạnh phúc cho con người” [7]

Vì lẽ đó, người Công Giáo luôn được mời gọi tuân theo luật Chúa dạy chu toàn bổn phận thảo hiếu với Ông Bà Tổ Tiên. Đồng thời, loan truyền Tin Mừng bằng cách chia sẻ với những người không cùng tôn giáo trong những dịp mừng thọ, an táng, những dịp giỗ hay lễ hội… để mọi người có cái nhìn và hiểu đúng về Đạo Công giáo, nhờ đó xóa đi rào cản ngăn cách và xây dựng một xã hội bác ái yêu thương hơn.

Giuse Nguyễn Văn Quyền - Đại chủng viện Vinh Thanh

++++++++++++++++++++++++++

[1] Hồng, Khó lấy chồng vì không tìm được người cùng tôn giáo, 2013, http//www. vnexpress.net, truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2013.

[2] Hồng, Khó lấy chồng vì không tìm được người cùng tôn giáo,2013, http//www. vnexpress.net

[3] Đinh Kiều Nga, Ảnh hưởng của Công giáo với nền văn hóa Việt Nam, http://btgcp.gov.vn, truy cập ngày 06 tháng 4 năm 2013.

[4] Lm. Nguyễn Tầm Thường, Nước mắt và hạnh phúc, 172

[5] Vấn đề cúng bái tổ tiên http://www.dongten.net truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2013

[6] Các giám mục việt nam, quyết nghị về lễ nghi tôn kính ông bà tổ tiên.

http://www.dongten.net. truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2013

[7] Lumen Gentium17, trong thánh Công đồng Vatican II

---------------------------------------------------

Phụ Lục

NGHI THỨC TÔN KÍNH TỔ TIÊN

Nơi nào có thể được, đề nghị cử hành nghi thức này tại nghĩa trang, vì có thể mời bà con không cùng tôn giáo tham dự dễ dàng hơn.  Trong trường hợp này, nên tổ chức thành đoàn rước từ nhà thờ, gồm Thánh giá nến cao đi trước, các hội đoàn đi theo đoàn rước, có thể hát những bài thích hợp nói về cội nguồn tổ tiên hoặc ân nghĩa sinh thành.

Nghi thức cầu nguyện gồm phần:

* Phần một: tôn vinh Thiên Chúa là nguyên lý muôn loài và là nền tảng mọi tình cha trên trời dưới đất (x. Ep 3,14). Chính Chúa là Đấng dạy chúng ta phải hiếu thảo với cha mẹ. Đức Giêsu, ngôi Lời nhập thể cũng đã sống như một người con hiếu thảo của gia đình Na-gia-rét. Phần này được thể hiện qua các bài đọc Lời Chúa.

* Phần hai: kính nhớ tổ tiên và ông bà cha mẹ. Dựa trên phong tục tập quán của người Việt Nam, chúng ta nhắc lại công sinh thành dưỡng dục của các bậc tiền nhân. Trong tinh thần hiệp thông, chúng ta cảm tạ các ngài đã đón nhận hồng ân đức tin và lưu truyền di sản quý báu ấy cho chúng ta.

* Phần ba: trong niềm hy vọng vào sự phục sinh của Đức Kitô, chúng ta tri ân báo hiếu tổ tiên, ông bà, cha mẹ bằng việc cầu nguyện cho các ngài. Qua lời cầu nguyện này, chúng ta thể hiện tình hiệp thông giữa Giáo Hội lữ hành với Giáo Hội vinh quang (các thánh trên Thiên đàng) và Giáo Hội đau khổ, (các linh hồn nơi luyện ngục). Phần này được thể hiện qua kinh Phục Rĩ và kinh Vực sâu như vẫn thường đọc khi “nguyện giỗ”.

Tại những nơi không có Linh mục, Cha xứ có thể uỷ quyền cho vị đại diện Ban hành giáo  vị chủ sự nghi thức. Trong trường hợp này, sẽ không có phần chia sẻ sau Tin Mừng và phép lành cuối nghi thức. Cũng cần phải lưu ý những câu xướng đáp cho thích hợp.

Phần “Văn Tế” trong nghi thức này được trích dẫn từ tài liệu của giáo phận Đà Nẵng.

Nghi thức này có thể được sử dụng trong gia đình vào chiều 30 Tết, để kính nhớ tổ tiên.

Phần chuẩn bị:

Tại nghĩa trang, nên trang trí hai bàn thờ:

- Bàn thờ Chúa có tượng Chịu nạn và nến, hoa, hương.

- Bàn thờ tổ tiên, có thể được trang trí theo dạng “bài vị” đề chữ “Tổ Tiên” và nến, hoa, hương. Rượu được dùng làm lễ vật dâng kính tổ tiên là rượu gạo, đựng trong một chiếc nậm và đặt trên khay phủ vải điều, cùng với hai chiếc chén sứ nhỏ.

Bài đọc Lời Chúa; Sách hát; Của lễ (trầu rượu – hoa quả bánh trái – hương)

Các tín hữu nên thắp hương và nến tại phần mộ của thân nhân mình.

PHẦN I : TÔN VINH THIÊN CHÚA

1- Nghi thức mở đầu và sám hối

a- Phần mở đầu:

Về lễ phục, có thể mặc áo Alba và dây Stola và áo Cáp-pa màu trắng nếu là Linh mục.  Chủ sự làm dấu Thánh giá và chào như mở đầu Thánh lễ. Sau đó nói đôi lời dẫn nhập tuỳ nghi như sau:

Anh chị em thân mến, ca dao Việt Nam đã nói: làm người có tổ có tông; Như cây có cội, như sông có nguồn”. Tôn kính các bậc sinh thành là truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam chúng ta. Đạo Chúa dạy chúng ta phải thảo hiếu với cha me khi còn sống cũng như khi đã qua đời. Trong thánh lễ và lời cầu nguyện  hằng ngày, Giáo Hội luôn nhớ cầu nguyện cho những người đã an nghỉ trong tình thương của Chúa để xin cho họ được hưởng hạnh phúc vinh quang. 

Hôm nay là ngày cuối năm âm lịch, theo truyền thống dân tộc, chúng ta sửa sang phần mộ những người thân và cầu nguyện cho ông bà cha mẹ và mọi người đã qua đời. Trong tinh thần của Năm Thánh, Giáo Hội kêu gọi chúng ta thể hiện tâm tình tri ân cách đặc biệt đối với các nhà truyền giáo, các nhân chứng đức tin và những Đấng bậc, những người đã tham gia Ban hành giáo và hoạt động tông đồ.  Chúng ta cùng sốt sắng tham dự lễ nghi này. Khi nhìn lại công lao sinh thành của cha mẹ cũng như khó nhọc của các bậc tiền nhân, xin Chúa cho chúng ta luôn trung thành với di sản đức tin mà các ngài đã để lại.

Nếu có bà con ngoài công giáo tham dự, nên có vài lời chào họ, đồng thời nói lên ý nghĩa của nghi thức đang cử hành, là nghi thức tưởng nhớ tổ tiên của mọi người, không phân biệt lương giáo.

b- Phần sám hối

Chủ sự: Sám hối vì những lỗi phạm đến Chúa : Lạy Chúa, chúng con nhìn nhận những lỗi lầm đã phạm trong suốt năm qua. Chúng con chưa sống xứng đáng là con cái Chúa, là thành viên của Giáo Hội. Chúng con đã trễ nải trong việc cầu nguyện và tuân giữa Luật Chúa, Luật Giáo Hội. Xin Chúa tha tội cho chúng con.

X. Xin Chúa thương xót chúng con

Đ. Xin Chúa thương xót chúng con

Chủ sự: Sám hối vì những lỗi phạm đến tổ tiên : Lạy Chúa, chúng con xin thành tâm sám hối vì đã bất kính, bất hiếu đối với ông bà cha mẹ. Chúng con không chu toàn bổn phận làm con đối với các bậc sinh thành. Chúng con không nhớ cầu nguyện cho ông bà cha mẹ qua đời, nhất là chúng con đã không biết trân trọng giữ gìn di sản đức tin mà các bậc tiền nhân đã để lại cho chúng con. Xin Chúa tha tội cho chúng con.

X. Xin Chúa Kitô thương xót chúng con

Đ. Xin Chúa Kitô thương xót chúng con

Chủ sự: Sám hối vì những lỗi phạm đến anh chị em mình: Lạy Chúa, Chúa dạy chúng con phải yêu thương nhau, nhưng chúng con vẫn sống ích kỷ, ghen tương; chúng con vẫn thiếu trách nhiệm với nhau trong làng xóm, trong cộng đoàn đức tin và trong gia đình. Chúng con còn chia rẽ, bất hòa và thiếu thành tâm thiện chí xây dựng tình bác ái như Chúa dạy. Xin Chúa tha tội cho chúng con.

X. Xin Chúa thương xót chúng con

Đ. Xin Chúa thương xót chúng con

Chủ sự kết thúc: Xin Thiên Chúa toàn năng thương xót tha tội và dẫn đưa chúng ta đến sự sống muôn đời.

Cộng đoàn : Amen

Chủ sự: Chúng ta hãy cầu nguyện. Lạy Chúa, Chúa đã dạy chúng con phải hiếu thảo với ông bà cha mẹ. Nhân dịp đầu xuân mới, chúng con tụ họp để tôn vinh Chúa và tri ân sinh thành. Chúng con cảm tạ Chúa đã ban cho chúng con các nhà truyền giáo, các nhân chứng đức tin và những bậc tiền nhân ông bà cha mẹ là những mẫu mực cho chúng con trong đời sống đức tin và đời sống nhân bản. Xin cho chúng con biết noi gương các bậc tiền nhân để lại mà nhiệt thành làm chứng cho Tin Mừng, sống tốt lành thánh thiện và thông truyền đức tin cho các thế hệ mai sau. Chúng con cầu xin nhờ Đức Giêsu Kitô Con Chúa, là Thiên Chúa và là Chúa chúng con. Người hằng sống và hiển trị cùng Chúa hợp nhất với Chúa Thánh Thần đến muôn thuở muôn đời.

Cộng đoàn: Amen

2- Lời Chúa:

Bài đọc I: Lời Chúa trong sách Huấn Ca (3,2-6.12-14)

"Đức Chúa làm cho người cha được vẻ vang vì con cái, cho người mẹ thêm uy quyền đối với các con. Ai thờ cha thì bù đắp được lỗi lầm, ai kính mẹ thì tích trữ kho báu. Ai thờ cha sẽ được vui mừng vì con cái, khi cầu nguyện, họ sẽ được lắng nghe. Ai tôn vinh cha sẽ được trường thọ, ai vâng lệnh Đức Chúa sẽ làm cho mẹ được an lòng. Con ơi, con hãy săn sóc cha con, khi người đến tuổi già; bao lâu người còn sống, chớ làm người buồn tủi. Người có lú lẫn, con cũng phải cảm thông, chớ cậy mình sung sức mà khinh dể người.Vì lòng hiếu nghĩa đối với cha sẽ không bị quên lãng, và sẽ đền bù tội lỗi cho con."

Đó là Lời Chúa.

Cộng đoàn: Tạ ơn Chúa

Hát một bài thánh ca thích hợp sau bài đọc I

Tin Mừng: Tin Mừng Đức Giêsu Kitô theo Thánh Lu-ca (Lc 2,22-39- 40)

"Khi đã đủ thời gian, đến ngày các ngài phải được thanh tẩy theo luật Mô-sê, bà Maria và ông Giuse đem con lên Giê-ru-sa-lem, để tiến dâng cho Chúa. Khi hai ông bà đã hoàn tất mọi việc như Luật Chúa truyền, thì trở về thành của mình là Na-gia-rét, miền Ga-li-lê. Còn Hài Nhi càng lớn lên, thêm vững mạnh, đầy khôn ngoan, và hắng được ân nghĩa cùng Thiên Chúa."

Đó là Lời Chúa

Cộng đoàn: Lạy Chúa Kitô, ngợi khen Chúa.

Sau bài Tin Mừng, có thể chia sẻ vắn tắt.

3-Lời nguyện chung

Chủ sự: anh chị em thân mến, chúng ta cùng dâng lời cảm tạ Thiên Chúa đã ban cho chúng ta muôn vàn hồng ân qua các bậc tiền nhân. Xin Chúa đón nhận những nguyện ước chân thành của chúng ta.

Xướng 1: Sự sống là ân ban của Thiên Chúa. Chúng ta dâng lời cảm tạ Chúa đã ban cho chúng ta hồng ân sự sống qua cha mẹ. Xin Chúa cho mọi người biết cùng nhau tôn trọng và bảo vệ sự sống con người ngay từ khi còn trong thai mẫu. Xin Chúa thức tỉnh lương tâm những người phá hoại sự sống như, phá thai, án tử hình, nghiện hút ma tuý và tệ nạn xã hội. Chúng con cầu xin Chúa.

Cộng đoàn : Xin Chúa nhậm lời chúng con.

Xướng 2:Hạt giống đức tin đã được gieo trồng và vun tưới bằng hy sinh lao khổ của các nhà truyền giáo và bằng máu các thánh tử đạo. Chúng ta cùng dâng lời cảm tạ và cầu xin cho Giáo Hội Việt Nam luôn biết trân trọng, duy trì và phát triển di sản quý báu này, mặc dù những khó khăn thử thách của cuộc sống hôm nay. Chúng con cầu xin Chúa.

Cộng đoàn: Xin Chúa nhậm lời chúng con.

Xướng 3: Đời sống gia đình trong xã hội Việt Nam hôm nay đang bị khủng hoảng nghiêm trọng, kéo theo những đổ vỡ và suy đồi. Chúng ta cùng dâng lên Chúa lời cầu nguyện cho các gia đình nói chung, đặc biệt các gia đình công giáo. Xin cho họ luôn biết tôn trọng nhau với tình yêu thương chung thuỷ với nhau, để nói gương sáng cho con cái và góp phần xây dựng xã hội cũng như Giáo Hội. Chúng con cầu xin Chúa.

Đ: Xin Chúa nhậm lời chúng con.

Xướng 4: Đức tin Công giáo dạy chúng ta, những ai trung thành với Chúa và sống đạo đức tốt lành sẽ được Chúa thưởng công nơi thiên quốc. Trong số những vị tiền nhân, có các thánh tử đạo Việt Nam, và nhiều người thân thuộc của chúng ta đang hưởng vinh quang với Đức Mẹ và các thánh. Chúng ta xin các ngài cầu bầu và độ trì cho chúng ta là con cháu, biết noi gương các ngài mến Chúa yêu người và thực thi công bình bác ái. Chúng con cầu xin Chúa

Cộng đoàn: Xin Chúa nhậm lời chúng con.

Chủ sự: Lạy Thiên Chúa là  nguồn mạch của tình cha trên trời dưới đất. Chúng con tôn vinh Chúa đã thực hiện những điều kỳ diệu nơi tổ tiên ông bà chúng con. Chính các ngài đã lưu truyền cho chúng con nền văn hóa Việt Nam với những giá trị tốt đẹp. Các ngài cũng để lại cho chúng con di sản đức tin mà các ngài đã đón nhận và trân trọng gìn giữ. Xin cho chúng con luôn sống xứng đáng với niềm tự hào là con dân Việt, và là người công giáo Việt Nam. Chúng con cầu xin nhờ Đức Kitô Chúa chúng con.

Cộng đoàn: Amen

PHẦN II : KÍNH NHỚ TỔ TIÊN

1- Dâng lễ vật kính tổ tiên

Mọi người hướng về bàn thờ tổ tiên. Người dẫn chương trình có thể nói mấy lời gợi ý cộng đoàn như sau:

Anh chị em thân mến, sau khi đã tôn vinh Thiên Chúa là nguồn mạch của tình cha trên trời dưới đất, chúng ta cùng hướng về tổ tiên, với tinh thần hiếu thảo và biết ơn. Chúng ta xác tín rằng tổ tiên, ông bà, cha mẹ dù đã khuất cũng vẫn luôn hiện diện và hiệp thông với chúng ta để nâng đỡ và cầu nguyện cho chúng ta. Giờ đây nghi thức kính nhớ tổ tiên được bắt đầu.

- Chủ sự xướng: mời chiêng chống.

 Sau đó cử một hồi chiêng trống

- Chủ sự xướng: mời thánh nhạc.

Ca đoàn hát một bài xứng hợp (ví dụ: uống nước nhớ nguồn). Nếu có Kim nhạc thì cử vào lúc này.

- Chủ sự: mời dâng lễ vật kính tổ tiên.

Sau đó, từng nhóm người dâng lễ vật kính tổ tiên như sau: một người đọc, trong khi những người mang lễ vật dâng kính trước bàn thờ tổ tiên. Nên chờ đọc xong những vần thơ sau đây, cúi ba lần theo ba tiếng trống, chiêng rồi mới đặt lễ vật trên bàn thờ.

Chủ sự: mời dâng trầu rượu

Một người đọc:  

Trầu cay, hiệp với rượu nồng,

Nên duyên nên nghĩa nên lòng yêu thương

Một đời tiên tổ nêu gương

Thuỷ chung đạo lý tỏ tường cho con

Kính dâng, nguyện giữ vuông tròn

Noi gương tiên tổ ấm nồng thất gia

Cúc cung bái (ba tiếng trống và chiêng)

Thành kính dâng (ba tiếng trống và chiêng).

Chủ sự: mời dâng hoa quả bánh trái

Một người đọc:

Chúa ban lương thực nuôi người

Cha vun mẹ xới một đời gian nan

Nên hoa nên quả muôn ngàn

Cho con cho cháu bình an hưởng dùng

Muôn lòng xứ hiệp nguyện chung

Ra công gắng sức trên đồng trên nương

Cúc cung bái (ba tiếng trống và chiêng)

Thành kính dâng (ba tiếng trống và chiêng).

Chủ sự: mời dâng hương

Một người đọc:

Hương trầm thơm tựa lời kinh

Dâng lên tới cõi thiên đình sớm hôm

Nguyện xin Chúa cả càn khôn

Ban muôn phúc lộc cho ông cho bà

Kính dâng nguyện hứa thiết tha

Tối kinh sáng lễ nhà nhà an vui

Cúc cung bái (ba tiếng trống và chiêng)

Thành kính dâng (ba tiếng trống và chiêng).

2-Văn tế

Người dẫn chương trình: sau đây là bài văn tế, tôn vinh Thiên Chúa và kính nhớ công lao của ông bà tổ tiên.

Chủ sự đọc khoan thai, rõ ràng và chú ý tới âm vận của bài tế.

Hôm nay nguyên đán tất niên,

Chúng con mừng xuân lễ tổ

Ngày cuối năm Kỷ Sửu

Báo nghĩa ân, tôn vinh Thiên Chúa

Lưu công đức, tưởng niệm tổ tiên

Tại nghĩa trang (hoặc tại nhà thờ) giáo xứ......, Giáo phận Hải Phòng

Chúng con, tất cả, già trẻ, gái trai

Cha mẹ, con cháu

Là hậu duệ của các bậc tổ tiên

Xin kính cẩn thưa rằng:

Cây có cội, nước có nguồn

Chúng con có tổ tiên, ông bà, cha mẹ

Xưa ông bà hữu đức, tiếng tốt lưu truyền

Nay con cháu thừa ân,  danh thơm nhớ mãi

Nhớ khi xưa, tổ tiên, ông bà, cha mẹ

Nối dõi nghĩa nhân,  xây cuộc sống

Thương dân mến nước,  sử lưu danh

Oanh liệt ngàn năn, đủ đầy tài đức giúp nhân sinh

Lập nghiệp hành nghể, treo gương đảm đương muôn thuở

Vinh danh thay!

Những kẻ hết tâm thờ Chúa, kiên gan giữ gìn Đạo thánh

Ngàn thu toại hưởng phúc Trời, muôn thuở thanh nhàn cõi thọ

Con cháu hôm nay thành tâm kính bái,

Dâng nén hương trầm phụng hiếu tổ tiên

Thật dạ khiêm cung, tất lòng cảm kích

Ôi lạy Chúa muôn trùng cao cả

Chúa hôm qua, hôm nay và mãi mãi

Cho tổ tiên, ông bà, cha mẹ chúng con

Được hưởng ân, phúc, lộc Chúa ban

Là niềm vui hưởng kiến Thiên Đàng Thượng hưởng. Amen

Sau bài tế là một hồi trống và chiêng dài.

PHẦN III: CẦU CHO TỔ TIÊN

Người dẫn chương trình: anh chị em thân mến, trong niềm hy vọng nơi Đức Giêsu phục sinh, chúng ta hãy bày tỏ lòng hiếu thảo của chúng ta qua việc cầu nguyện cho ông bà cha mẹ đã qua đời. Chúng ta phó thác những người thân của chúng ta trong tay Chúa. Xin Chúa ban cho họ được hưởng hạnh phúc vinh quang.

Cộng đoàn đọc kinh Phục Rĩ,

Kinh Vực sâu,

Kinh Bởi trời

Kết thúc

Lời nguyện:

Chủ sự: Chúng ta dâng lời cầu nguyện

Lạy Chúa, hôm nay, nhân dịp tất niên, chúng con đã cùng nhau tôn vinh Chúa và kính nhớ tổ tiên ông bà. Chúng con tin rằng, tổ tiên ông bà luôn hiện diện với chúng con trong cuộc sống hôm nay. Xin Chúa giúp chúng con để mỗi người luôn can đảm và hy sinh noi gương các bậc tiền nhân, là những người đã trung thành với Chúa và Giáo Hội, yêu mến tổ quốc và quê hương, đồng thời nhiệt thành làm chứng cho Chúa giữa lòng đời hôm nay. Chúng con cầu xin nhờ Đức Kitô Chúa chúng con.

Phép lành:

Chủ sự: Chúa ở cùng anh chị em

Cộng đoàn: và ở cùng Cha.

Chủ sự: Xin Thiên Chúa toàn năng là Cha và Con và Thánh Thần ban phép lành cho anh chị em.

Cộng đoàn : Amen

Kết thúc: hát “cầu cho cha mẹ”, hoặc một bài khác thích hợp.

Kinh Trông cậy.

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.

Tin liên quan