Lần trước, chúng ta đã cùng nhau đào sâu về đức tin và nhìn lại hình ảnh Thiên Chúa trong đời sống mình. Có khi nào chúng ta tin vào một hình ảnh Thiên Chúa méo mó, lệch lạc hay không? Đó là câu hỏi rất quan trọng, bởi vì đức tin chân thật luôn dẫn chúng ta đến việc nhận biết đúng về Thiên Chúa.

  Hôm nay, chúng ta tiếp tục chủ đề ấy, đồng thời bắt đầu đi vào Kinh Tin Kính và trình thuật tạo dựng trong sách Sáng Thế.

1. Con người biết Thiên Chúa qua Đức Giêsu Kitô

Chúng ta cùng đọc thư Do Thái 1,1-4: “Thuở xưa, nhiều lần nhiều cách, Thiên Chúa đã phán dạy cha ông chúng ta qua các ngôn sứ; nhưng vào thời sau hết này, Thiên Chúa đã phán dạy chúng ta qua Thánh Tử...” (Dt 1,1tt).

Bản văn này cho thấy một điều rất quan trọng: con người nhận biết Thiên Chúa qua Đức Giêsu Kitô — Ngôi Lời nhập thể.

Đức Giêsu là:

• “phản ảnh vẻ huy hoàng của Thiên Chúa”,

• “hình ảnh trung thực của bản thể Thiên Chúa”,

• và là Đấng dùng lời quyền năng mà duy trì vạn vật.

Vì thế, càng chiêm ngắm Đức Giêsu, chúng ta càng hiểu đúng về Thiên Chúa.

Đó cũng là lý do tại sao trong truyền thống Công giáo có việc tôn kính ảnh tượng. Khi làm phép ảnh tượng, Giáo hội cầu xin:

“Để mỗi lần mắt thể xác chiêm ngưỡng các ảnh tượng này, chúng con biết dùng con mắt tâm hồn mà suy niệm đời sống thánh thiện của các Đấng và noi gương bắt chước.”

Người Công giáo không thờ pho tượng như một vật thể, nhưng tôn kính Đấng mà pho tượng diễn tả. Đặc biệt, nơi Đức Giêsu Kitô, chúng ta chiêm ngắm chính dung mạo hữu hình của Thiên Chúa vô hình.

2. Hai bản Kinh Tin Kính trong Giáo hội

Trong lịch sử, Giáo hội có nhiều bản tuyên xưng đức tin khác nhau. Tuy nhiên, hiện nay có hai bản chính yếu:

a. Kinh Tin Kính các Tông đồ

Đây là bản tuyên xưng đức tin cổ xưa nhất, được dùng đặc biệt trong Bí tích Rửa tội.

Theo truyền thống, các Tông đồ đã cùng nhau tóm kết đức tin Hội Thánh thành những công thức ngắn gọn:

• “Tôi tin kính Đức Chúa Trời là Cha phép tắc vô cùng...”

• “Tôi tin kính Đức Chúa Giêsu Kitô...”

• v.v.

Bản kinh này đơn sơ nhưng chứa đựng toàn bộ nền tảng đức tin Kitô giáo.

b. Kinh Tin Kính Nicêa – Constantinopolis

Bản kinh này hình thành từ Công đồng Nicêa năm 325 và được hoàn thiện tại Công đồng Constantinopolis năm 381.

Lý do xuất hiện bản kinh này là vì trong những thế kỷ đầu, đã có nhiều tranh luận về Đức Giêsu Kitô:

• Có người cho rằng Đức Giêsu chỉ là con người.

• Có người lại cho rằng Người chỉ mang dáng vẻ con người mà thôi.

Trước những sai lạc ấy, Giáo hội xác tín:

Đức Giêsu Kitô là Thiên Chúa thật và là người thật.

Người có:

• hai bản tính: thần tính và nhân tính,

• nhưng chỉ có một ngôi vị duy nhất là Ngôi Con.

Chính vì thế, Đức Maria được gọi là “Mẹ Thiên Chúa” (Theotokos), bởi Mẹ sinh ra Đức Giêsu Kitô — Đấng vừa là Thiên Chúa thật vừa là người thật.

Điều này không có nghĩa Đức Maria cao trọng hơn Thiên Chúa, nhưng diễn tả đúng căn tính của Đức Giêsu Kitô.

3. Hai trình thuật tạo dựng trong sách Sáng Thế

Tiếp đến, chúng ta đọc hai trình thuật tạo dựng:

• Sáng Thế 1,1–27

• Sáng Thế 2,4b trở đi

Khi đọc kỹ, chúng ta sẽ thấy có những khác biệt.

a. Trình thuật thứ nhất (St 1)

Thiên Chúa sáng tạo bằng lời quyền năng:

“Thiên Chúa phán: ‘Hãy có...’ liền có như vậy.”

Mọi sự được tạo dựng theo một trật tự rõ ràng:

• ánh sáng,

• trời đất,

• cây cối,

• muôn loài,

• và cuối cùng là con người.

Điểm nhấn của trình thuật này là:

Thiên Chúa là Đấng toàn năng và là Thiên Chúa của trật tự.

Con người được dựng nên như đỉnh cao của công trình tạo dựng:

“Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình.”

b. Trình thuật thứ hai (St 2)

Ở đây, hình ảnh trở nên gần gũi hơn:

• Thiên Chúa lấy bụi đất nặn nên con người,

• rồi thổi sinh khí vào lỗ mũi con người.

Trình thuật này muốn nhấn mạnh:

Con người hoàn toàn lệ thuộc vào Thiên Chúa.

Thân xác con người thuộc về thế giới vật chất (“bụi đất”), nhưng sự sống đến từ chính hơi thở của Thiên Chúa.

Vì thế, con người không chỉ có thân xác, mà còn có linh hồn — sự sống phát xuất từ Thiên Chúa.

4. Hai trình thuật có mâu thuẫn không?

Không.

Hai trình thuật khác nhau về cách diễn tả, nhưng cùng mặc khải một chân lý:

• Thiên Chúa là Đấng tạo dựng,

• con người là tuyệt tác của Thiên Chúa,

• và con người lệ thuộc hoàn toàn vào Ngài.

Trình thuật thứ nhất nhấn mạnh quyền năng và trật tự.

Trình thuật thứ hai nhấn mạnh sự gần gũi và tương quan giữa Thiên Chúa với con người.

Hai bản văn bổ túc cho nhau chứ không phủ nhận nhau.

5. Cơn cám dỗ căn bản của con người

Sau khi được tạo dựng, con người đứng trước một cơn cám dỗ lớn:

muốn làm chủ thay cho Thiên Chúa.

Con rắn trong sách Sáng Thế trước hết gieo vào lòng con người sự nghi ngờ:

• nghi ngờ Thiên Chúa,

• nghi ngờ tình yêu của Ngài,

• và cuối cùng muốn tự mình quyết định điều thiện điều ác.

Đó cũng là cơn cám dỗ của con người hôm nay:

• muốn thống trị,

• muốn sở hữu,

• muốn loại trừ Thiên Chúa ra khỏi đời sống.

Khi con người tự đặt mình vào vị trí của Thiên Chúa, hậu quả là chia rẽ, chiến tranh và sự chết.

6. “Thiên Chúa là Cha” nghĩa là gì?

Khi tuyên xưng:

“Tôi tin kính một Thiên Chúa là Cha toàn năng...”

chữ “Cha” không chỉ là một danh xưng tình cảm.

Trong Kinh Thánh, “Cha” trước hết có nghĩa:

nguồn gốc của mọi nguồn gốc.

Mọi sự đều phát xuất từ Thiên Chúa:

• sự sống,

• vũ trụ,

• con người,

• và toàn thể tạo thành.

Ngài là:

• khởi nguyên,

• cùng đích,

• và là Đấng duy nhất tuyệt đối.

Như ngôn sứ Isaia nói:

“Ta là khởi nguyên, Ta là cùng tận; chẳng có thần nào khác ngoài Ta.” (Is 44,6)

Vì thế:

• con người không phải là chủ tuyệt đối,

• nhưng chỉ là người quản lý công trình tạo dựng của Thiên Chúa.

Đó cũng là nền tảng cho việc bảo vệ sự sống và gìn giữ thiên nhiên mà Giáo hội luôn nhấn mạnh, đặc biệt trong thông điệp Laudato si'.

7. Thiên Chúa của Môsê

Cuối cùng, trong Xuất Hành 3,1-6, Môsê gặp Thiên Chúa nơi bụi gai bốc cháy.

Thiên Chúa tự giới thiệu:

“Ta là Thiên Chúa của Abraham, Thiên Chúa của Isaac, Thiên Chúa của Giacóp.”

Môsê phải cởi dép vì nơi ông đứng là đất thánh.

Điều này cho thấy:

• Thiên Chúa vừa gần gũi,

• vừa thánh thiện tuyệt đối,

• vừa là Đấng bước vào lịch sử con người.

Đức tin Kitô giáo không phải là tin vào một ý tưởng mơ hồ, nhưng là tin vào Thiên Chúa hằng sống — Đấng tạo dựng, cứu độ và đồng hành với con người.

8. Đức tin phải được hiểu và sống cách trưởng thành

Có lần tôi gặp hai mục sư Tin Lành Việt Nam, cả hai đều từng du học nước ngoài. Sau một Thánh lễ, các ông đến chia sẻ rằng rất ấn tượng vì bài giảng dựa trên Lời Chúa. Các ông nói:

“Chúng tôi rất thích khi linh mục giải thích đức tin từ Kinh Thánh.”

Rồi các ông mời tôi đến tham dự một buổi cầu nguyện của giới trẻ ở khu Phú Mỹ Hưng.

Tôi đã đến vài lần. Phải nói thật rằng bầu khí cầu nguyện rất sốt sắng:

• họ đọc Kinh Thánh,

• giang tay cầu nguyện,

• hát thánh ca,

• và cầu nguyện với lòng nhiệt thành lớn lao.

Tôi cũng cùng cầu nguyện với họ.

Nhưng rồi có lần, một mục sư hỏi tôi:

“Tôi đã nhiều lần mời linh mục đến cộng đoàn của tôi. Sao linh mục không mời tôi đến giáo xứ của linh mục?”

Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng thật ra không đơn giản.

Bởi vì vấn đề không chỉ là cầu nguyện chung, nhưng còn là:

• nền tảng đức tin,

• giáo lý,

• và sự hiệp thông trong Hội Thánh.

Có những điều nếu người Công giáo không nắm vững giáo lý thì rất dễ lúng túng.

Ví dụ:

• khi được hỏi về Đức Giêsu Kitô là ai,

• về “Thánh Tử”,

• hay về Đức Giêsu là Thiên Chúa thật và người thật,

nếu không hiểu giáo lý cách vững vàng thì rất khó trả lời.

Vì thế, đức tin không chỉ là cảm xúc sốt sắng, nhưng còn phải được soi sáng bằng chân lý.

9. Thiên Chúa hiện diện trong “lửa”

Trong sách Xuất Hành chương 3, Thiên Chúa hiện ra với ông Môsê nơi bụi gai bốc cháy mà không bị thiêu rụi.

Ở đây, hình ảnh “lửa” mang ý nghĩa rất sâu sắc trong Kinh Thánh.

a. Lửa diễn tả sự hiện diện của Thiên Chúa

Trong truyền thống Kinh Thánh:

• dân Israel đi trong sa mạc dưới cột lửa,

• Thiên Chúa hiện diện trong lửa,

• Chúa Giêsu cũng nói:

“Thầy đã đến ném lửa vào mặt đất...” (Lc 12,49)

“Lửa” là biểu tượng cho:

• sự hiện diện,

• sự thanh luyện,

• và sức sống của Thiên Chúa.

Bụi gai cháy nhưng không bị thiêu rụi diễn tả:

Thiên Chúa là Đấng hằng sống.

Ngài hiện diện, nhưng không bị giới hạn bởi vật chất hay quy luật tự nhiên.

10. “Hãy cởi dép ra”

Thiên Chúa nói với ông Môsê:

“Chớ lại gần! Cởi dép ở chân ra, vì nơi ngươi đang đứng là đất thánh.” (Xh 3,5)

“Cởi dép” không chỉ là một hành động bên ngoài.

Đó là lời mời gọi:

• từ bỏ sự phàm tục,

• từ bỏ cái nhìn thuần xác thịt,

• và bước vào tương quan đức tin.

Nếu chỉ nhìn Thiên Chúa bằng giác quan tự nhiên, con người sẽ không thể hiểu được Ngài.

Vì thế:

• muốn gặp Thiên Chúa,

• muốn hiểu Thiên Chúa,

• muốn cầu nguyện thật sự,

con người phải học nhìn bằng con mắt đức tin.

11. Đức tin là cách nhìn Thiên Chúa

Ngay cả khi Thiên Chúa đã làm người nơi Đức Giêsu Kitô, con người vẫn cần đức tin để nhận ra Ngài.

Nếu không có đức tin:

• người ta chỉ thấy Đức Giêsu là một con người bình thường,

• giống như nhiều người Do Thái thời Chúa Giêsu.

Ngay cả sau biến cố phục sinh:

• bà Maria Mađalêna tưởng Chúa là người làm vườn,

• các môn đệ tưởng Chúa là ma.

Đức tin mở ra một cái nhìn vượt quá giác quan.

Điều này cũng đúng với Bí tích Thánh Thể.

Khi quỳ trước Thánh Thể:

• mắt xác thịt chỉ thấy tấm bánh,

• nhưng con mắt đức tin nhận ra Đức Kitô đang hiện diện thật sự.

Cho nên, toàn bộ đời sống Kitô hữu đều đặt nền trên đức tin.

12. “Ta là Đấng Hiện Hữu”

Ông Môsê hỏi Thiên Chúa:

“Tên Ngài là gì?”

Và Thiên Chúa trả lời:

“Ta là Đấng Hiện Hữu.” (x. Xh 3,14)

Câu trả lời ấy không phải là né tránh, nhưng là một mặc khải rất sâu xa.

Thiên Chúa:

• không thể bị giới hạn trong ngôn ngữ con người,

• không thể bị hiểu trọn vẹn bằng trí khôn hữu hạn.

Ngài là:

• Đấng luôn hiện hữu,

• Đấng có từ muôn thuở,

• Đấng vượt trên mọi danh xưng.

Như ngôn sứ Isaia nói:

“Ta là khởi nguyên, Ta là cùng tận.” (Is 44,6)

Con người càng học hỏi về Thiên Chúa càng nhận ra mình không thể hiểu hết Ngài.

13. Đứng trước Thiên Chúa, con người nhận ra thân phận mình

Khi ngôn sứ Isaia được thấy vinh quang Thiên Chúa, ông thốt lên:

“Khốn thân tôi, tôi chết mất!” (Is 6,5)

Khi thánh Phêrô chứng kiến quyền năng Chúa, ông nói:

“Lạy Chúa, xin tránh xa con, vì con là kẻ tội lỗi.” (Lc 5,8)

Càng gặp Thiên Chúa thật, con người càng thấy rõ:

• sự giới hạn của mình,

• tội lỗi của mình,

• và sự thánh thiện tuyệt đối của Thiên Chúa.

Đó là kinh nghiệm rất thật của đời sống thiêng liêng.

14. Thiên Chúa là tình yêu

Nếu phải tóm toàn bộ Kinh Thánh trong một câu, có thể nói:

Kinh Thánh là câu chuyện tình yêu của Thiên Chúa dành cho con người.

Từ công trình tạo dựng cho đến sách Khải Huyền, tất cả đều diễn tả tình yêu ấy.

Thiên Chúa yêu con người:

• như mẹ yêu con thơ,

• như cha chăm sóc con cái,

• như người mục tử tìm chiên lạc.

Ngôn sứ Isaia viết:

“Ta đã khắc ngươi trong lòng bàn tay Ta.” (Is 49,16)

Tình yêu ấy không thay đổi.

Con người có thể thay đổi, phản bội, quên lãng; nhưng Thiên Chúa vẫn trung tín.

Như Tin Mừng Gioan nói:

“Người yêu thương họ đến cùng.” (Ga 13,1)

15. “Tôi tin kính một Thiên Chúa là Cha...”

Khi tuyên xưng:

“Tôi tin kính một Thiên Chúa là Cha toàn năng...”

người Kitô hữu tuyên xưng rằng:

• Thiên Chúa là nguồn gốc của mọi sự,

• là cội nguồn sự sống,

• là Đấng tạo dựng và cứu độ.

Con người đến từ Thiên Chúa và cuối cùng cũng trở về với Ngài.

Vì thế, ngay cả khi đối diện với sự chết, người Kitô hữu vẫn tuyên xưng niềm hy vọng:

“Chúa gọi con về nhà Cha.”

Đó không phải chỉ là một câu an ủi, nhưng là một xác tín đức tin rất sâu xa.

Kết luận

Mỗi lần khám phá về Thiên Chúa, chúng ta không chỉ học thêm một kiến thức giáo lý, nhưng còn được mời gọi bước vào một tương quan sống động với Ngài.

Thiên Chúa:

• là Đấng hằng sống,

• là Đấng hiện hữu,

• là tình yêu,

• và là Cha của chúng ta.

Vấn đề không chỉ là “biết về Chúa”, nhưng là:

• có thật sự tin vào Ngài không,

• có nhìn Ngài bằng con mắt đức tin không,

• và có để cho đời mình thuộc trọn về Ngài không.

Lm. Giuse Trần Thanh Công - Linh hướng Hội đoàn Tông đồ Giáo dân TGP. Sàigòn

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.