Bằng chứng đầu tiên về Kitô giáo sơ khai được tìm thấy ở một ngôi làng miền Galilê.

Dòng chữ Hy Lạp cung cấp bằng chứng về một nhà thờ có từ thời Byzantine thế kỷ thứ 5 nhưng tới nay chưa được ai biết đến; việc phát hiện này đã “khép lại câu chuyện vòng vo” về khu định cư của người theo Kitô giáo ở ngôi làng Taibe nhỏ bé vùng Thung lũng Jezreel ^[1].

Với những từ, "Chúa Kitô sinh ra bởi Mẹ Maria”, các nhà khảo cổ học đã khám phá ra bằng chứng đầu tiên về một khu định cư của các Kitô hữu thời ban đầu từ 1.500 năm trước, tại nơi ngày nay là vị trí của một ngôi làng Ả Rập nhỏ gần Nadarét.

Theo các nhà nghiên cứu của Cơ quan quản lý cổ vật Israel, một dòng chữ Hy Lạp được phát hiện gần đây dâng kính Đấng Cứu Thế của Kitô giáo, ban đầu được đặt ở lối vào của một nhà thờ ở thế kỷ thứ 5, nhưng chưa từng được biết đến. Viên đá khắc chữ được phát hiện gần đây đã được sử dụng lại lần thứ hai trong một bức tường của một cấu trúc cuối thời kỳ Byzantine trong cuộc khai quật ở Taibe, nằm trong Thung lũng Jezreel ở miền bắc Israel.

Theo văn bản, nhà thờ được thành lập dưới sự bảo trợ của tổng giám mục khu vực Beit She'an nổi tiếng vào cuối thế kỷ thứ 5 tên là Theodosius, là người có tên trong văn bản, và văn bản này bị phá hủy một phần. đã cung cấp cho các nhà khảo cổ học một niên đại chắc chắn.

Nhà khảo cổ Walid Atrash của Cơ quan Cổ vật Israel nói với tờ Times of Israel: “Tầm quan trọng của dòng chữ là mãi cho đến bây giờ chúng tôi vẫn không chắc chắn biết rằng có những ngôi nhà thờ vào thời kỳ đó trong khu vực này.” Những di tích khác từ thời kỳ đó đã được phát hiện ở Tamra gần bên và một tu viện đã được phát hiện thời gian gần đây bởi Nurit Feig của IAA và Moti Aviam của trường Trường Đại học Kinneret ở khu Kfar Kama lân cận.

Atrash cho biết tàn tích của một nhà thờ thời Thập tự chinh trước đây đã được phát hiện tại Taibe, nhưng cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng về sự hiện diện của những Kitô hữu từ thời Byzantine trước đó. Mặc dù địa điểm không được đề cập trong Tân Ước, nhưng việc phát hiện ra rằng có một nhà thờ thời Byzantine được xây dựng ở đây là “không có gì đáng ngạc nhiên”, Atrash nói.

Dòng chữ mới đã “khép lại câu chuyện vòng vo, và bây giờ chúng tôi biết rằng có những Kitô hữu ở khu vực này vào thời kỳ đó,” ông nói.

Công việc khai quật một tòa nhà thời kỳ Hồi giáo có dòng chữ Hy Lạp vào cuối thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên, 'Chúa Kitô sinh ra bởi Đức Maria', được sử dụng lần thứ hai, được khai quật tại làng et-Taiyiba (Taibe) ở Thung lũng Jezreel. (Einat Ambar-Armon / Cơ quan quản lý cổ vật Israel)

Bản khắc được phát hiện sử dụng lại lần thứ hai nơi một khối tường xây trong một tòa nhà hai phòng được trang trí lộng lẫy, được xây dựng vào cuối thời kỳ Byzantine, khi cả người Kitô hữu và người theo đạo Do Thái cư trú ở Galilê. Các nhà khảo cổ tin rằng tòa nhà đã được sử dụng tốt vào thời kỳ sơ khai của Hồi giáo. Atrash cho biết, không rõ ban đầu những Kitô hữu hay người theo đạo Do Thái đã xây dựng nó.

Theo Leah DiSegni, nhà nghiên cứu tại Viện Khảo cổ thuộc Đại học Do Thái của thành Giêrusalem, bản văn Hy Lạp với bảy dòng chữ trên một tảng đá đã bị phá hủy một phần là một dòng chữ có lời dâng kính, được chạm khắc ngay lúc đầu khi đổ móng tòa nhà vốn được giả định là ngôi nhà thờ. Theo DiSegni, dòng chữ đó viết: “Chúa Kitô sinh ra bởi Đức Maria. Công trình này của vị giám mục [Theodo] sius kính sợ Chúa nhất và ngoan đạo nhất và của người khốn khổ Th [omas] được xây dựng từ nền tảng - - -. Ai bước vào cũng nên cầu nguyện cho họ”.

Một tòa nhà thời Hồi giáo có dòng chữ Hy Lạp vào cuối thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên, 'Chúa Kitô sinh ra bởi Đức Maria', được tìm thấy sử dụng lại lần thứ hai, được khai quật tại làng et-Taiyiba (Taibe) ở Thung lũng Jezreel. (Tzachi Lang / Cơ quan quản lý cổ vật Israel)

Theo DiSegni, cách diễn đạt “Chúa Kitô sinh ra bởi Đức Maria” được coi như một quyền năng thần thông đem lại may mắn xua đuổi sự nhòm ngó của thần dữ.

Có một khoảng hình tròn lớn để trống cắt ngang dòng chữ mà Atrash cho biết đã từng là một cây thánh giá lớn. Atrash tin rằng một cách giải thích cho việc mất đi cây thánh giá là cây thánh giá đã bị phá hủy một cách có chủ ý - bởi những Kitô hữu hoặc người theo đạo Do Thái sống trong khu vực - trước khi tảng đá được sử dụng lại để xây bức tường của tòa nhà sau này. Ông nói, dòng chữ này xoay ngược vào bên trong bức tường và không thể nhìn thấy được. Tòa nhà được xây dựng trước khi Hồi giáo ra đời, nhưng vẫn được sử dụng trong thời kỳ Hồi giáo.

Các sinh viên từ chương trình dự bị quân sự Hanaton làm việc trong quá trình khai quật một tòa nhà thời kỳ Hồi giáo, trong đó có dòng chữ Hy Lạp vào cuối thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên, 'Chúa Kitô sinh ra bởi Đức Maria', được sử dụng lại lần thứ hai, ở làng et-Taiyiba (Taybeh ) ở Thung lũng Jezreel. (Einat Ambar-Armon / Cơ quan quản lý cổ vật Israel)

Atrash cho biết một cách giải thích khác cho việc mất đi cây thánh giá là nhà thờ ban đầu, không còn được sử dụng vào thời kỳ cuối của đế chế Byzantine, đã bị phá hủy trong một số trận động đất thường xảy ra trong khu vực vào thời gian này. Tảng đá có thể đã bị hư hại và sau đó được sử dụng lại bởi những Kitô hữu hoặc người theo đạo Do Thái, là những người ngay sau đó đã xây dựng một cấu trúc gồm hai phòng, có sàn nhà được trang trí theo kiểu ghép khảm hình học môsaic, đã được khai quật thời gian gần đây bởi các sinh viên, tình nguyện viên, kết hợp với các công nhân từ cộng đồng địa phương.

Atrash cho biết việc đề cập đến tên gọi Theodosius trong bản khắc, và địa điểm được cho là của bản khắc đó, ở ngay lối vào, cho thấy manh mối rằng nó được sử dụng trong một nhà thờ, hơn là trong một đan viện, bởi vì rõ ràng là chỉ trong nhà thờ thì bản khắc đó mới có thể chào đón các giáo dân bước vào cửa của nhà thờ, hơn là phục vụ một cộng đoàn đan viện khép kín. DiSegni ghi chú trong thông cáo báo chí của IAA, “Dòng chữ chào mừng những người bước vào và chúc lành cho họ. Do đó, rõ ràng rằng tòa nhà là một nhà thờ, chứ không phải một đan viện: Các nhà thờ đón chào các tín hữu ở lối vào, trong khi các đan viện không có khuynh hướng làm như vậy”.

Atrash giải thích thêm rằng Theodosius khuyến khích việc xây dựng các nhà thờ trong khu vực của ông và việc nhắc đến tên ông ở đây cho thấy một khoản quyên góp tài chính nhờ vai trò của ông ở Beit She'an, là trung tâm của đời sống tôn giáo và là thủ phủ của Palaestina Secunda, một tỉnh Byzantine. từ năm 390 sau Chúa giáng sinh cho đến khi người Hồi giáo xâm lược vào khoảng năm 636 công nguyên.

Một dòng chữ Hy Lạp vào cuối thế kỷ thứ 5 CN, 'Chúa Kitô sinh ra bởi Đức Maria,' gần đây được tìm thấy tại làng et-Taiyiba (Taibe) trong Thung lũng Jezreel. (Tzachi Lang / Cơ quan quản lý cổ vật Israel)

Dòng chữ và tòa nhà hai phòng được phát hiện trong quá trình khai quật và cứu vãn do Tzachi Lang và Kojan Haku của IAA chỉ đạo trước khi xây dựng một con đường bên trong ngôi làng nhỏ Taibe miềm Galilê ngày nay.

Viết bởi Amanda Borschel-Dan - https://www.timesofisrael.com

Phạm Văn Trung chuyển ngữ

 ^[1] Chú thích của người dịch: 

Thung lũng Gítrơen (Jezreel) lấy tên từ thành phố cổ Jezreel (tiếng Do Thái là Yizre'el; יזרעאל ;) nằm trên một ngọn đồi thấp nhìn ra phía nam thung lũng. Từ Jezreel xuất phát từ tiếng Do Thái, và có nghĩa là “Thiên Chúa gieo trồng” (wikiqube.net/wiki/Jezreel_Valley).

Chính vì vậy mà trong sách tiên tri Hôsê 2:21-23 có chép “Ta sẽ lập với ngươi một hôn ước vĩnh cửu, Ta sẽ lập hôn ước với ngươi trong công minh và chính trực, trong ân tình và xót thương; Ta sẽ lập hôn ước với ngươi trong tín thành, và ngươi sẽ được biết Đức Chúa. Vào ngày đó, Ta sẽ đáp lại, - sấm ngôn của Đức Chúa - Ta sẽ đáp lại trời, và trời sẽ đáp lại đất. Đất sẽ đáp lại lúa mì, rượu mới và dầu tươi, và những thứ đó sẽ đáp lại Gítrơen. Ta sẽ gieo trồng nó làm của riêng Ta trong xứ sở, sẽ chạnh thương con bé Lô Rukhama ("Không-được-thương"), sẽ nói với thằng Lô Am-mi ("Không-phải-dân-Ta"): "Ngươi là Am-mi" ("Dân-Ta"). Còn nó sẽ thưa: "Thiên Chúa của con !"

Cụm từ “Thung lũng Jezreel” được dùng để chỉ phần trung tâm của thung lũng, xung quanh thành phố Jezreel, trong khi phần phía tây nam được gọi là “Thung lũng Mêghiđô”, theo tên gọi thành phố cổ Megiddo. Đây cũng là lý do sách Các vua quyển thứ II, chương 9 có nói sau khi Giêhu giết Giôram ở đồng rộng Nabốt tại Gítrơen thì ông đã đuổi giết Akhigia ở Mêghiđô cũng thuộc thung lũng này.

Có lẽ câu chuyện nổi tiếng nhất về thung lũng Gítrơen trong Kinh Thánh là câu chuyện về cái chết của hoàng hậu Izabel, một vị hoàng hậu tàn ác nhất trong lịch sử Do Thái. Đây là vị hoàng hậu có gốc gác dân ngoại, thờ ngẫu tượng, tiêu diệt các tiên tri của Chúa, đem việc thờ ngẫu tượng vào dân Do Thái, hăm dọa tiên tri Êlia. Cái chết và cách chết của người phụ nữ này được tiên báo trước trong sách Các Vua, quyển I, chương 2: 23 và điều này thành hiện thực trong sách Các Vua, quyển II, chương 9: 30-37. Sau khi Giêhu giết vua Giôram, ông đối mặt với Izabel tại Gítrơen. Tại đây ông đã thúc giục các thái giám giết Izabel bằng cách ném ra ngoài cửa sổ ở thành phố Gítrơen. Họ tuân theo, ném Izabel ra ngoài cửa sổ và để Izabel nằm chết trên đường phố bị chó ăn thịt. Chỉ còn lại hộp sọ, bàn chân và bàn tay của Izabel, như lời tiên tri Êlia đã nói trước.

Thung lũng này có núi Tabor, đây cũng là nơi, theo sách Thủ Lãnh, chương 4, Barăk và Ðêbôrah chiến thắng dân Canaan. Núi Tabor, theo niềm tin của các Kitô hữu, cũng là nơi Chúa Giêsu biến hình.

Luca có tự mâu thuẫn về thời điểm Đức Giêsu ra đời?

Thánh Luca bắt đầu chương thứ 2 Tin mừng của ngài bằng một lưu ý về niên biểu liên quan đến thời điểm Đức Giêsu ra đời, nội dung như sau:

“Thời ấy, hoàng đế Augustô ra chiếu chỉ, truyền kiểm tra dân số trong khắp cả thiên hạ. Đây là cuộc kiểm tra đầu tiên, được thực hiện thời ông Quiriniô làm tổng trấn xứ Xyri” (Lc 2,1-2).

Bản văn này là một đề tài gặp nhiều chỉ trích, vì trước đó Luca đã liên kết sự kiện Đức Giêsu ra đời với triều đại của Hêrôđê Cả (Lc 1,5), và mãi đến nhiều năm sau đó, Quiriniô mới trở thành tổng trấn xứ Xyri.

Chuyện gì đã xảy ra lúc ấy?

Triều đại Hêrôđê kết thúc chính xác vào lúc nào còn là một vấn đề gây tranh cãi. Về mặt lịch sử, quan điểm phổ biến nhất – cũng được các Giáo phụ đồng thuận – là Hêrôđê qua đời nào năm 1 TCN.

Tuy nhiên, vào hơn một trăm năm trước, một học giả người Đức có tên là Emil Schüer đã chỉ ra rằng Hêrôđê qua đời vào năm 4 TCN, và nó trở thành quan điểm phổ biến nhất trong thế kỷ 20.

Dẫu vậy, các nghiên cứu gần đây hơn đã ủng hộ cho quan điểm rằng, Schürer đã sai lầm và việc định thời gian vào năm 1 TCN theo truyền thống là chính xác.

Sau cái chết của Hêrôđê, vương quốc của ông bị chia cắt, và con ông là Áckhêlao trở thành người cai trị miền Giuđê (Mt 2,22).

Tuy nhiên, Áckhêlao là một nhà cai trị tồi tệ, và vào năm 6 CN, ông bị những người Rôma truất phế rồi đưa đi lưu đày đến nơi mà ngày nay là nước Pháp.

Thay vào đó, một tổng trấn người Rôma được bổ nhiệm để cai quản hành tỉnh, đây là lý do tại sao Phongxiô Philatô – thay vì các hậu duệ của Hêrôđê Cả - là người cầm quyền ở Giuđê vào thời điểm Đức Giêsu thi hành sứ vụ khi trưởng thành.

Theo Josephus, một sử gia Do Thái, Quiriniô (cũng gọi là Cyrêniô) đã được cử đến cai quản Xyri sau khi Áckhêlao bị lưu đày. Quiriniô cũng thực hiện một cuộc kiểm tra thuế ở Giuđê lúc ấy và soát lại các khoản tài chính của Áckhêlao (Josephus, Jewish Antiquities 18,1,1).

Chuỗi sự kiện

Từ những gì đã nói ở trên, toàn bộ chuỗi sự kiện thật rõ ràng:

1. Hêrôđê Cả qua đời (năm 1 TCN hoặc 4 TCN).

2. Áckhêlao trở thành người kế vị ông ta ở Giuđê.

3. Áckhêlao bị truất phế.

4. Quiriniô thực hiện cuộc điều tra dân số của mình (năm 6 CN).

Căn cứ vào trình tự này, nếu Luca đồng nhất thời điểm ra đời của Đức Giêsu với cuộc điều tra dân số được triển khai năm 6 CN, lúc ấy chúng ta sẽ gặp phải một mâu thuẫn ẩn tàng với chương 1 Tin mừng Luca, theo đó, việc Đức Giêsu ra đời liên kết với triều đại của Hêrôđê Cả còn trị vì; và càng mâu thuẫn hơn nữa so với chương 2 Tin mừng Mátthêu, minh thị về sự kiện Đức Giêsu được sinh ra dưới thời Hêrôđê Cả.

Tìm kiếm một giải pháp

Các học giả đã đề xuất một số giải pháp cho vấn đề này. Không đủ chỗ để trình bày lại tất cả ở đây, nhưng tôi muốn xem xét một trong số chúng.

Trong quyển Đức Giêsu là ai?, N. T. Wright, nguyên giám mục Anh giáo, trình bày rằng:

“Vấn đề về Quiriniô và cuộc điều tra dân số của ông ta là chuyện không có gì mới, nó đòi hỏi một kiến thức vững chắc về tiếng Hy Lạp. Vấn đề phụ thuộc vào ý nghĩa của từ ‘protos’, nó thường được hiểu theo nghĩa ‘đầu tiên’.

Do đó, hầu hết các bản dịch Lc 2,2 đều hiểu: ‘Đây là cuộc kiểm tra đầu tiên [protos], được thực hiện thời ông Quiriniô làm tổng trấn xứ Xyri’ hoặc tương tự như vậy.

Nhưng trong tiếng Hy Lạp lúc bấy giờ, như các cuốn đại từ điển tiếng Hy Lạp tiêu chuẩn chỉ ra, từ protos đôi lúc được sử dụng với nghĩa ‘trước’, khi nó được đi kèm (như trường hợp này) với sở hữu cách (tr. 89)”.

Sở hữu cách là một nét đặc biệt về ngữ pháp trong tiếng Hy Lạp. Nó thường được sử dụng để chỉ sự sở hữu (như “các môn đệ [của] Đức Giêsu”) hay nguồn gốc (như “Đức Giêsu [của] thành Nazarét”). Tuy nhiên, Wright đang đề cập đến cách sử dụng đặc biệt của sở hữu cách khi nó đi cùng với từ protos và protos chuyển nghĩa thành “trước”. Ông viết:

“Gioan 1,15 là một ví dụ điển hình, ở đó, Gioan Tẩy giả nói về Đức Giêsu rằng ‘Ngài có trước tôi’, với từ Hy Lạp protos cũng được đi kèm với từ “tôi” nằm ở sở hữu cách”.

Trong phần cước chú, Wright tiếp tục phân tích:

“Cụm từ này được lặp lại trong Gioan 1,30; cũng có thể so sánh nó với Gioan 15,18, theo đó, Đức Giêsu nói rằng ‘thế gian đã ghét Ta trước [khi nó ghét] các con’, ở đây một lần nữa từ Hy Lạp protos đi cùng với sở hữu cách.

Những tham chiếu khác, cả trong lẫn ngoài văn chương Kinh thánh của thời kỳ này, có thể được tìm thấy trong Từ điển Hy Lạp của Liddell và Scott (Oxford: OUP, 1940), trang 1535; và Từ điển Tân ước Hy Lạp – Anh của W. Bauer, do Arndt, Gingrich và Danker biên tập và hiệu đính (Chicago: Tạp chí Đại học Chicago), trang 725 tt, 19.

Điều thú vị là cách lý giải này đã được đưa ra bởi nhiều học giả khác nhau, bao gồm William Temple trong cuốn Những cách đọc Tin mừng thánh Gioan (London: Macmillan, 1945), trang 17; gần đây nhất xin xem John Nolland, Luca 1-9,20 (Dallas: Word Books, 1989), trang 101tt”.

Lý giải của Wright

Kế tiếp Wright giải thích chuyện này liên can đến cuộc kiểm kê của Quiriniô ra sao:

“Do vậy, tôi đề nghị rằng, thực ra cách diễn giải đúng với bản chất của câu này nhất phải là: ‘Cuộc kiểm tra dân số này đã diễn ra trước thời điểm Quiriniô làm tổng trấn xứ Xyri’”.

Ông cũng lưu ý:

“Cách lý giải này còn giải quyết được một vấn đề kỳ quặc khác: tại sao Luca lại có thể nói rằng cuộc kiểm tra dân số của Quiriniô là cuộc kiểm tra đầu tiên? Những cuộc điều tra nào diễn ra sau mà ngài đang nghĩ đến?

Dĩ nhiên là cách diễn giải này không giải quyết được mọi khúc mắc. Căn cứ theo nhiều nguồn khác nhau, chúng ta không hề biết về một cuộc kiểm tra nào sớm hơn cuộc kiểm tra của Quiriniô. Nhưng có nhiều điều quan trọng trong lịch sử cổ đại mà chúng ta chưa biết đến.

Khắp các ghi chép của chúng ta đều có những khoảng trống lớn. Chỉ những người tưởng tượng rằng ai đó có thể nghiên cứu lịch sử bằng cách tra cứu lại các bản sao của tờ Thời báo London hay Bưu điện Washington trong một thư viện gần nhà, mới có thể gặp nhầm lẫn khi rút ra kết luận từ những vấn đề chưa được làm sáng tỏ liên quan đến thế kỷ thứ nhất.

Tôi phỏng đoán rằng Luca đã biết về một truyền thống, theo đó, Đức Giêsu được sinh ra trong thời kỳ của một cuộc kiểm tra dân số nào đó, và Luca cũng như chúng ta biết rằng cuộc kiểm tra ấy không thể được tiến hành dưới thời Quiriniô, bởi lúc này Đức Giêsu đã được khoảng 10 tuổi. Đây là lý do tại sao Luca viết rằng cuộc kiểm tra này diễn ra trước cuộc kiểm tra do Quiriniô chỉ đạo”.

Sự phản bác

Một số người đã đưa ra phản bác cách lý giải này, đó là, nếu dựa vào lý thuyết này, thì tại sao Luca lại bận tâm về việc đề cập đến cuộc kiểm tra của Quiriniô.

Hãy suy nghĩ về điều này một chút: Nghe có vẻ hơi lạ khi nói rằng, “Cuộc kiểm tra dân số này đã diễn ra trước thời điểm Quiriniô làm tổng trấn xứ Xyri”.

Tại sao Luca lại nói lưu ý về điều đó?

Ít nhất, có ba nguyên nhân…

Để tránh nhầm lẫn

Cuộc kiểm tra của Quirinô đủ nổi tiếng để thính giả của Luca có thể đã nghe biết về nó – nếu không thì ngài đã không bận tâm đến việc đề cập về nó.

Khi cho là nó đã được nhiều người biết đến, Luca muốn tránh việc mọi người nhầm lẫn nó với cuộc kiểm kê diễn ra lúc Đức Giêsu ra đời.

Cách đặc biệt, ngài muốn tránh sự nhầm lẫn khi cân nhắc về sự kiện ngài đã xác minh liên quan đến Vua Hêrôđê…

Cái chết của Hêrôđê

Trước đó, trong Luca 1,5, vị thánh sử đã xác định rằng bà Êlisabét, mẹ của Gioan Tẩy giả, đã mang thai Gioan vào thời Hêrôđê Cả trị vì.

Sau đó, trong Luca 1,26 và 36, xác định rằng thiên thần Gáprien truyền tin về việc thụ thai Đức Giêsu “vào tháng thứ sáu” (nghĩa là chúng ta có thể gọi nó là tháng thứ năm) khi bà Êlisabét mang thai.

Điều này có nghĩa là Đức Giêsu được thụ thai quá sớm so với thời điểm ra đời trong thời gian diễn ra cuộc kiểm tra của Quiriniô.

Bởi vì Luca đã xác định điều này rồi [Đức Giêsu sinh vào thời Hêrôđê cả còn trị vì], nên ngài có lý do – khi ghi chép lại việc Đức Giêsu được sinh ra bằng cách nối kết với một cuộc kiểm tra – để thông báo rằng đó không phải là cuộc kiểm tra nổi tiếng của Quiriniô. Nó diễn ra sớm hơn, phù hợp với khung thời gian mà Luca đã xác định trước.

Nhưng vẫn còn một lý do khác khiến Luca muốn lưu ý chuyện này…

Năm thứ mười lăm dưới triều Hoàng đế Tibêriô

Chương 2 Tin mừng Luca bắt đầu bằng một dấu hiệu về thời gian liên hệ việc ra đời của Đức Giêsu với triều đại Hoàng đế Augustô. Chương 3 Tin mừng Luca bắt đầu bằng một dấu hiệu về thời gian thậm chí còn phức tạp hơn để liên kết việc khởi đầu sứ vụ lúc trưởng thành của Đức Giêsu với triều đại của người kế vị Augustô là Tibêriô.

Luca chép rằng:

“Năm thứ mười lăm dưới triều hoàng đế Tibêriô, thời Phongxiô Philatô làm tổng trấn miền Giuđê, Hêrôđê làm tiểu vương miền Galilê, người em là Philípphê làm tiểu vương miền Iturê và Trakhônít, Lyxania làm tiểu vương miền Abilên, Khanan và Caipha làm thượng tế, có lời Thiên Chúa phán cùng con ông Dacaria là ông Gioan trong hoang địa” (Lc 3,1-2).

Chúng ta có thể gọi năm thứ mười lăm dưới triều Hoàng đế Tibêriô là năm 28/29 CN.

Sau khi sứ vụ của Gioan bắt đầu, Đức Giêsu nhanh chóng tiến đến và chịu phép rửa, qua đó khai mạc sứ vụ của chính Ngài.

Thời điểm xảy ra việc này được Luca cho biết:

“Khi Đức Giêsu khởi sự rao giảng, Người trạc ba mươi tuổi” (Lc 3,23).

Nếu bạn lùi lại 30 năm kể từ năm 28/29 CN (lưu ý rằng không có “năm 0” nên hãy trực tiếp đi từ năm 1 CN đến năm 1 TCN), bạn sẽ đến với năm 2/3 TCN, đây là năm mà các Giáo phụ thời kỳ đầu đại đa số đều ấn định cho việc Đức Giêsu ra đời.

Những người lúc bấy giờ biết rõ thời điểm Tibêriô trị vì, và họ có thể tính toán tốt như chúng ta. Trên thực tế, vì sử dụng cách tính năm theo triều đại của hoàng đế, thậm chí còn nhanh hơn chúng ta, họ có thể nhận biết năm Đức Giêsu sinh ra dựa vào điều mà chương 3 Tin mừng Luca trình bày.

Như thế, theo lý thuyết của Wright, Luca có thêm một động cơ nữa để đảm bảo không có sự ngộ nhận rằng Đức Giêsu sinh ra trong giai đoạn kiểm tra dân số nổi tiếng của Quiriniô.  

Hãy suy nghĩ về điều này từ góc nhìn của Luca: Sau nhiều năm thu thập nghiên cứu, giờ đây ngài đang phác thảo cuốn Tin mừng, và, khi ngài viết đến chương 2, ngài lồng vào một dấu hiệu về thời gian biểu thị việc Đức Giêsu ra đời khi diễn một cuộc kiểm tra do Augustô chỉ thị.

Tuy nhiên, ngài biết rằng mình sẽ phải trù tính cho việc bắt đầu chương 3 bằng một mốc thời gian phù hợp để đồng nhất với việc khởi đầu sứ vụ của Gioan Tẩy giả và rằng ngài sắp sửa đưa ra độ tuổi gần đúng của Đức Giêsu vào thời điểm Đức Giêsu khởi sự sứ vụ của chính Ngài.

Vì những dấu hiệu về thời gian trình bày ở phần sau, khi tính toán để đưa ra một niên đại diễn ra sớm hơn cuộc điều tra dân số nổi tiếng của Quiriniô, Luca muốn ngăn chặn bất kỳ một sự nhầm lẫn tiềm tàng nào bằng cách nhấn mạnh rằng việc này xảy ra trước cuộc điều tra dân số đó, khiến nó tương hợp với những ngụ ý ở chương 3.

Jimmy Akin - https://www.catholic.com

Grêgôriô Võ Trần Nhựt chuyển ngữ

Với mục đích để Lời Chúa được loan truyền và thông tin Giáo hội được lan tỏa, Legio Mariæ sẵn lòng để các tổ chức và cá nhân sử dụng lại tin bài đã đăng trên báo giấy và báo mạng legiomariævn.com của mình.

Tuy nhiên, vì đức công bằng và sự bác ái, xin quý vị vui lòng ghi đầy đủ nguồn như sau: “Theo Đạo Binh Đức Mẹ, website: legiomariævn.com”.

Ngoài ra, nếu chia sẻ bài lên mạng xã hội (Facebook, Twitter…), đề nghị dùng đường dẫn gốc trên website của Đạo Binh Đức Mẹ.